حدیث هفته – سال سوم هفته 39
خواندن کافی نیست: قرآن ما را به تدبر و فهم فرا میخواند
مناسبت تأمل در این حدیث: ۱۲ ربیعالثانی: سالروز درگذشت مهدی الهی قمشهای، مترجم نامآشنای قرآن کریم
مقدمه
قرآن کتابی نیست که تنها برای به پایان رساندن تلاوت خوانده شود؛ بلکه کتابی است برای فهمیدن، تدبّر کردن و بر اساس آن زندگی کردن. در این مناسبت، شایسته است سخن مهمی از امام علی (علیهالسلام) درباره شیوه مواجهه ما با قرآن و عبادت را به یاد آوریم:
امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام):
أَلاَ لاَ خَيْرَ فِي قِرَاءَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَدَبُّرٌ، أَلاَ لاَ خَيْرَ فِي عِبَادَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَفَقُّهٌ
«آگاه باشید که در قرائتی که در آن تدبر نباشد، خیری نیست؛ و آگاه باشید که در عبادتی که در آن فهم و شناخت نباشد، خیری نیست.» (وسائل الشیعة، ج ۶، ص ۱۷۳)
پیامهای تربیتی این حدیث برای نوجوانان و جوانان
- بخوان، بفهم، عمل کن
برای هر آیهای که میخوانید، سه گام ساده بردارید: معنای آن را بخوانید، پیامش را بفهمید و یادداشت کنید که چگونه میتوانید از آن برای بهبود رفتار، تحصیل یا زندگی روزمرّه خود استفاده کنید.
چالش عملی: امروز یک آیه انتخاب کنید و بنویسید که به خاطر آن آیه، چه تغییر کوچکی میتوانید در زندگی خود ایجاد کنید.
- یک آیه را به یک انتخاب در زندگی تبدیل کنید
تدبّر یعنی پیوند دادن قرآن با تصمیمهای واقعی زندگی؛ مانند اینکه چگونه با دوستان خود صحبت میکنیم، چگونه از شبکههای اجتماعی استفاده میکنیم یا با خشم خود چگونه برخورد میکنیم.
چالش عملی: این هفته یک آیه انتخاب کنید و یک تصمیم در زندگی روزمرّه خود پیدا کنید که بتوانید پیام آن آیه را در آن به کار ببرید.
- بدون فکر از جمع پیروی نکنید
قرآن به ما میآموزد که با دقّت بیندیشیم و صرفاً کاری را که دیگران انجام میدهند، تقلید نکنیم.
چالش عملی: دفعه بعد که دوستانتان شما را به انجام کاری تشویق کردند که درباره آن مطمئن نیستید، ده ثانیه مکث کنید و از خود بپرسید: «آیا این انتخاب با ارزشهایی که از قرآن میآموزم سازگار است؟»
- درباره عبادت خود سؤال بپرسید
عبادت نباید به کاری تبدیل شود که آن را به صورت خودکار انجام میدهیم؛ فهمیدن اینکه چرا نماز میخوانیم، روزه میگیریم یا صدقه میدهیم، میتواند عبادت ما را معنادارتر کند.
چالش عملی: یکی از بخشهای عبادت روزانه خود را انتخاب کنید و معنای آن را از یک معلم مورد اعتماد، کتاب یا منبع آموزشی معتبر بیاموزید.
- بگذارید تدبّر، یک عادت را تغییر دهد
ارزش واقعی فهم قرآن زمانی آشکار میشود که این فهم، تغییری در رفتار ما ایجاد کند.
چالش عملی: یک عادت، مانند زود عصبانی شدن، هدر دادن وقت در فضای مجازی، تند صحبت کردن یا به تأخیر انداختن نماز را انتخاب کنید و به مدت یک هفته با استفاده از یکی از آموزههای قرآن برای اصلاح آن تلاش کنید.
پیامهای تربیتی این حدیث برای والدین
- معنا را آموزش دهید، نه فقط حفظ کردن را
ممکن است کودکی آیات زیادی را حفظ کند، اما هدف آموزش قرآن باید فراتر از حفظ کردن باشد و فهم پیام آیات را نیز دربرگیرد.
چالش عملی: هفتهای یک بار، یک آیه کوتاه را همراه فرزندتان انتخاب کنید و به جای اینکه فقط از او بخواهید آن را حفظ کند، درباره معنای آن با یکدیگر گفتوگو کنید.
- یادگیری قرآن را اولویت خود و فرزندان تان قرار بدهید
یادگیری قرآن و فهم قرآن، مهمترین اولویت آموزشی و تربیتی شما برای خود و فرزندان تان باشد.
چالش عملی: این هفته، خود و فرزندتان را در یک دوره آموزشی قرآنی آنلاین یا حضوری ثبت نام کنید.
- گفتوگوهای قرآنی را کاربردی کنید
کودکان زمانی آموزههای قرآن را عمیقتر درک میکنند که والدین آنها را با موقعیتهای عادی زندگی در خانه پیوند دهند.
چالش عملی: در یکی از وعدههای غذایی خانوادگی این هفته، درباره یک آموزه قرآنی گفتوگو کنید و از هر یک از اعضای خانواده بخواهید یک نمونه از کاربرد آن در زندگی روزمرّه بیان کند.
- «چرایی» عبادت را توضیح دهید
کودکان باید نه تنها بیاموزند چگونه نماز بخوانند یا روزه بگیرند، بلکه بدانند چرا این عبادتها اهمیت دارند و قرار است چه ویژگیهایی را در انسان پرورش دهند.
چالش عملی: یکی از عبادتهایی را که فرزندتان به طور منظم انجام میدهد انتخاب کنید و ده دقیقه درباره هدف و فلسفه آن با زبانی ساده برای او توضیح دهید.
- به کودکان فرصت پرسیدن سؤالهای دشوار را بدهید
فهم واقعی زمانی رشد میکند که به جوانان اجازه داده شود سؤال بپرسند، نه اینکه انتظار داشته باشیم بدون گفتوگو و پرسش، هر پاسخی را بپذیرند.
چالش عملی: در خانه زمانی هفتگی را به «وقت پرسش» اختصاص دهید تا فرزندانتان بتوانند هر سؤال دینی خود را بدون ترس از سرزنش مطرح کنند.
- بگذارید خانوادهتان فهم قرآن را در عمل ببیند
والدین زمانی مؤثرترین آموزش را درباره معنای قرآن ارائه میکنند که تصمیمهای خودشان نشاندهنده تأمل و تدبّر در هدایت قرآن باشد.
چالش عملی: هنگامی که با یک تصمیم دشوار خانوادگی روبهرو میشوید، یکی از اصول اسلامی مورد توجه خود را برای فرزندانتان توضیح دهید و نشان دهید که چگونه این اصل به شما در تصمیمگیری کمک میکند.
پیامهای تربیتی این حدیث برای ائمه جماعت و معلمان
- از تلاوت به سوی تدبر
تنها آیات قرآن را با سرعت تلاوت نکنید؛ آنها را شمرده و روشن بخوانید و یک نکته کوتاه و کاربردی از همان آیات را نیز با مخاطبان در میان بگذارید.
چالش عملی: پس از تلاوت بعدی قرآن، یک نکته مفید را که مردم بتوانند در زندگی روزمرّه خود به کار بگیرند، با آنان در میان بگذارید.
- معنای عبادت را توضیح دهید
فقط چگونگی نماز خواندن یا روزه گرفتن را آموزش ندهید؛ بلکه چرایی آن را نیز توضیح دهید و بگویید که چگونه میتواند زندگی ما را تغییر دهد.
چالش عملی: در جلسه آموزشی بعدی خود، یک فایده ساده فردی یا اجتماعی یکی از عبادتها را توضیح دهید.
- مسجد را به مکانی برای اندیشیدن تبدیل کنید
مسجد را تنها محل انجام مناسک ندانید؛ بلکه آن را به فضایی تبدیل کنید که مردم بتوانند در آن سؤال بپرسند، گفتوگو کنند و به فهم برسند.
چالش عملی: این هفته یک جلسه کوتاه پرسش و پاسخ یا گفتوگو درباره یک موضوع مهم دینی برگزار کنید.
- به مردم بیاموزید بپرسند «چرا؟» و «چگونه؟»
از حفظ کردن صرف فراتر بروید و فراگیران را تشویق کنید که سؤال بپرسند، ایدهها را بررسی کنند و درباره آنچه میخوانند عمیق بیندیشند.
چالش عملی: در جلسه بعدی خود یک سؤال «چرا؟» مطرح کنید و پیش از ارائه پاسخ، به دانشآموزان فرصت دهید درباره آن گفتوگو کنند.
- فهم را ارزیابی کنید، نه فقط حافظه را
تکالیفی به مخاطبان بدهید که نشان دهد آیا آنچه را آموختهاند فهمیدهاند و میتوانند به کار بگیرند، نه اینکه فقط توانایی حفظ کردن آن را دارند.
چالش عملی: در جلسه بعدی، یکی از پرسشهای مربوط به حفظ کردن را با پرسشی جایگزین کنید که از مخاطبان بخواهد یک مفهوم را توضیح دهند یا در موقعیتی عملی به کار بگیرند.
- رفتار را بر پایه فهم بنا کنید
به جای اینکه صرفاً به مخاطبان بگویید چه کاری انجام دهند، به آنها کمک کنید حکمت و زیبایی رفتار نیک و عبادت را درک کنند.
چالش عملی: این هفته یک رفتار نیک را انتخاب کنید و پیش از درخواست از مخاطبان برای انجام آن، معنا و فایدهاش را توضیح دهید.
- سؤالهایی بپرسید که مردم را به اندیشیدن وادارد
آموزش خوب همه پاسخها را فوراً ارائه نمیکند؛ بلکه فراگیران را تشویق میکند خودشان درباره پیام قرآن بیندیشند.
چالش عملی: در هر جلسه یک سؤال باز مطرح کنید؛ برای مثال: «این آیه چه تغییری میتواند در رفتار روزمرّه ما ایجاد کند؟»
- هدایت قرآنی را با زندگی امروز پیوند دهید
تدبّر زمانی معنادار میشود که فراگیران بتوانند ارتباط میان هدایت قرآن و مسائل واقعی زندگی، مانند شبکههای اجتماعی، روابط، صداقت، مسائل مالی، فشارهای روانی و مسؤولیتپذیری را ببینند.
چالش عملی: یکی از مسائل روزمرّهای را که مخاطبان شما با آن روبهرو هستند انتخاب کنید و یک اصل مرتبط قرآنی را درباره آن مطرح کنید، بدون آنکه جلسه را به بحثی صرفاً نظری تبدیل کنید.
- یادگیری را با تغییر رفتار بسنجید
فهم قرآن در نهایت باید در انتخابها و شخصیّت انسان نمایان شود، نه فقط در توانایی او برای تکرار اطلاعات.
چالش عملی: در پایان هر جلسه، از فراگیران بخواهید یک اقدام کوچک را که در هفته آینده بر اساس آنچه آموختهاند انجام خواهند داد، انتخاب کنند و در جلسه بعد درباره نتیجه آن تأمل و گفتوگو کنند.
اخبار از طریق ایمیل
عضویت در خبرنامه
