سرگذشتِ الأرض المقدسة، از هجرتِ خلیل تا معراجِ حبیب (۳)

از محرابِ مریم تا گهواره عیسی

نذرِ مادر و محرابِ بیت‌المقدس

قرن‌ها پس از دوران شکوه‌آفرین حضرت سلیمان، بار دیگر غبار غفلت و دنیاگرایی بر جامعه سایه انداخته بود. در همین روزگار، در خاندان پاک آل‌عمران، مادری با دلی سرشار از ایمان نذر کرد فرزندی را که در شکم دارد، خدمت‌گزار خانه خدا در بیت‌المقدس قرار دهد. هنگامی که کودک به دنیا آمد و دید دختر است، او را مریم نامید.

مریم (س) زیر سرپرستی حضرت زکریا (ع) در صحن مقدس بیت‌المقدس رشد یافت. او در محرابی خلوت، به عبادت و رازونیاز می‌پرداخت؛ محرابی که بارها شاهد نزول روزی‌های آسمانی و مائده‌های غیبی بود:

فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا ۖ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزْقًا ۖ قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّىٰ لَكِ هَٰذَا ۖ قَالَتْ هُوَ مِنْ عِندِ اللَّهِ ۖ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (سوره آل‌عمران، آیه ۳۷)

پس پروردگارش او را به نیکی پذیرفت و به شایستگی پرورش داد و زکریا را سرپرست او گردانید. هر بار که زکریا در محراب بر او وارد می‌‌شد، نزد او روزیِ [ویژه‌ای] می‌یافت. گفت: ای مریم! این از کجا برای تو آمده است؟ گفت: این از جانب خداست، همانا خدا به هر کس بخواهد بی‌‌حساب روزی می‌دهد.

با حضور مریم (س)، محراب بیت‌المقدس جان تازه‌ای گرفت و نسیم معنویّت بار دیگر در فضای سرزمین مقدس وزیدن گرفت.

بشارتِ روح‌القدس در خلوتگاهِ شرقی

روزی مریم (س) از خانواده خود کناره گرفت و به بخش شرقی بیت‌المقدس رفت تا در خلوتی آرام به عبادت بپردازد. در همانجا، فرشته الهی -جبرئیل- به صورت انسانی کامل و آراسته بر او ظاهر شد تا بشارت بزرگ‌ترین معجزه تاریخ را به او بدهد:

وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مَرْيَمَ إِذِ انتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَكَانًا شَرْقِيًّا * فَاتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَيْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِيًّا (سوره مریم، آیات ۱۶ و ۱۷)

و در این کتاب [سرگذشت] مریم را یاد کن، آن‌گاه که از کسان خود در مکانی شرقی کناره گرفت؛ و میان خود و آنان پرده‌ای افکند. پس روحِ خود [جبرئیل] را به سوی او فرستادیم، پس برای او به صورت انسانی درست‌قامت نمایان شد.

جبرئیل خبر داد که خداوند پسری پاکیزه به او عطا خواهد کرد؛ پسری که بدون پدر و تنها با کلمه الهی پا به جهان می‌گذارد تا نشانه‌ای برای جهانیان باشد.

ولادت در سایه‌‌سار نخلِ بیت‌لحم

روزهای بارداری سپری شد و درد زایمان، مریم (س) را به نقطه‌ای خلوت در جنوب بیت‌المقدس، حوالی بیت‌لحم، کشاند. در تنهایی و اندوه، به تنه درخت خرمایی خشکیده تکیه داد و با یاد تهمت‌هایی که مردم خواهند گفت، از شدّت غم نالید:

فَأَجَاءَهَا الْمَخَاضُ إِلَىٰ جِذْعِ النَّخْلَةِ قَالَتْ يَا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هَٰذَا وَكُنتُ نَسْيًا مَّنسِيًّا (سوره مریم، آیه ۲۳)

پس درد زایمان او را به سمت تنه درخت خرما کشاند؛ گفت: ای کاش پیش از این مرده بودم و کاملاً فراموش‌شده می‌شدم!

امّا ندایی آرام‌بخش از زیر پایش برخاست؛ چشمه‌ای زلال از زمین جوشید و درخت خشکیده خرما به بار نشست. در همان خاک پاک و مبارک، عیسی (ع) دیده به جهان گشود؛ نوری تازه بر تپه‌های فلسطین.

سخن گفتن در گهواره و طنین توحید

مریم (س) نوزاد را در آغوش گرفت و به سوی قوم خود بازگشت. مردم با دیدن کودک، زبان به سرزنش و تهمت گشودند. مریم (س) که به فرمان خدا روزه سکوت داشت، تنها به نوزاد اشاره کرد.

در این لحظه، نوزاد در گهواره به سخن آمد و با کلامی روشن و الهی، همه را در حیرت فرو برد:

قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا * وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا (سوره مریم، آیات ۳۰ و ۳۱)

[کودک] گفت: همانا من بنده خدایم؛ به من کتاب داده و مرا پیامبر قرار داده است؛ و مرا هر جا که باشم مبارک گردانیده، و تا زنده‌‌ام مرا به نماز و زکات سفارش کرده است

این سخن، حقیقت را آشکار کرد و سکوت مریم را به دفاعی آسمانی بدل ساخت.

معجزات در زیتون‌زارها و دمیدنِ روحِ تازه

با رسیدن عیسی (ع) به مقام رسالت، او در کوهسارها و روستاهای فلسطین به راه افتاد. نابینایان مادرزاد را شفا می‌داد، بیماران پیسی را درمان می‌کرد و مردگان را به اذن خدا زنده می‌ساخت. آمده بود تا احکام سخت‌گیرانه تحریف‌شده را اصلاح کند و روح محبّت و اخلاق را دوباره در جامعه بدمد:

وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُم بِآيَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ ۖ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ ۖ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَىٰ بِإِذْنِ اللَّهِ… (سوره آل‌عمران، آیه ۴۹)

و [او را به عنوان] پیامبری به سوی بنی‌‌اسرائیل [می‌فرستد که می‌گوید:] من با نشانه‌ای از پروردگارتان به سویتان آمده‌ام؛ من از گل برای شما چیزی به شکل پرنده می‌سازم، سپس در آن می‌دمم تا به اذن خدا پرنده‌ای شود، و نابینای مادرزاد و مبتلا به پیسی را بهبود می‌بخشم و مردگان را به اذن خدا زنده می‌کنم…

سرزمین مقدس در عصر عیسی (ع) بار دیگر شاهد تجلی آشکار معجزات الهی شد؛ خاکی که همواره مهد پاک‌ترین بندگان خدا و نقطه پیوند آسمان و زمین بوده است.

بشارتِ بزرگ؛ نویدِ آمدنِ “أحمد”

عیسی (ع) تنها پیامبری برای هدایت مردم زمان خویش نبود؛ او حلقه پیوند میان رسالت‌های پیشین و بشارت‌دهنده بزرگِ آینده بود. در واپسین روزهای دعوت خود در سرزمین مقدس، بنی‌اسرائیل را گرد آورد تا هم تصدیق‌کننده تورات باشد و هم نویددهنده رسالتی که در افق تاریخ نمایان می‌شد.

بر فراز تپه‌های فلسطین و در میان صحن بیت‌المقدس، ندای آسمانی او طنین‌انداز شد؛ ندایی که نام آخرین پیامبر خدا را برای همیشه در تاریخ ثبت کرد:

وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِن بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ… (سوره صف، آیه ۶)

و آن‌گاه که عیسی پسر مریم گفت: ای بنی‌اسرائیل! همانا من فرستاده خدا به سوی شما هستم؛ تصدیق‌کننده توراتی که پیش از من بوده و مژده‌دهنده به پیامبری که پس از من می‌آید و نام او أحمد است…

عیسی (ع) کتاب آسمانی خود، انجیل، را با یاد و نام پیامبر خاتم آراست؛ نامی که همچون چراغی روشن، امّت‌ها را به سوی ظهور آخرین رسول هدایت می‌کرد. پس از عروج او به آسمان، خاک سرزمین مقدس و دل‌های چشم‌انتظاران توحید، قرن‌ها در انتظار تحقق این وعده ابراهیمی و عیسوی باقی ماندند.

این انتظار سرانجام در شبِ اسراء و معراج به حقیقت پیوست؛ شبی که “أحمد” – حضرت محمد (ص) – بر صحن مسجدالاقصی قدم نهاد و بر فراز صخره مبارک نماز گزارد. با حضور او، بشارت دیرین عیسی (ع) جامه تحقق پوشید و حلقه رسالت الهی کامل شد.

آموزه‌ها و درس‌های تربیتی-اخلاقی

• نذر و جهت‌دهی تربیتی فرزند: نذر مادر مریم نشان می‌دهد تربیت الهی از همان دوران بارداری آغاز می‌شود و نیّت‌های پاک والدین مسیر آینده فرزندان را هموار می‌سازد.
• خلوت، پاکی نفس و رزق معنوی: خلوت‌گزینی مریم (س) در محراب و دریافت مائده‌های غیبی یادآور این حقیقت است که رزق‌های روحی و علمی در سایه پاکی اخلاقی و دوری از آلودگی‌های محیطی حاصل می‌شود..
• صبر در برابر تهمت و دفاع الهی: سکوت مریم (س) در برابر سرزنش‌ها و واگذاری دفاع به خدا، درسی روشن است: کسی که در مسیر حق گام برمی‌دارد، از ملامت‌ها نمی‌لغزد؛ خداوند خود مدافع پاک‌دلان است. 

منابع :

قرآن کریم

• سوره آل‌عمران، آیات ۳۵ تا ۴۹
• سوره مریم، آیات ۱۶ تا ۳۴
• آیه قرآن کریم: سوره صف، آیه ۶
• منابع روایی و تاریخی:

• تفسیر المیزان، ذیل آیات سوره مریم و آل‌عمران
• تفسیر عیاشی (محمد بن مسعود عیاشی)، جلد اول، احادیث مربوط به ولادت عیسی (ع) در نخلستان بیت‌لحم.
• بحار الأنوار (علامه مجلسی)، جلد ۱۴، ابواب احوالات حضرت مریم (س) و ولادت و رسالت حضرت عیسی (ع).
• الکافی (شیخ کلینی)، جلد ۸ (روضه کافی)، روایات مربوط به مائده‌های محراب بیت‌المقدس.
• تفسیر المیزان (علامه طباطبایی)، ذیل آیه ۶ سوره صف (تحلیل بشارت‌های حضرت عیسی ع در اناجیل و قرآن).
• تفسیر نمونه (آیت‌الله مکارم شیرازی)، ذیل آیه ۶ سوره صف (بررسی واژه احمد و بشارت‌های تاریخی در انجیل یوحنا/فارقلیط).
• بحار الأنوار (علامه مجلسی)، جلد ۱۵، باب بشارات الأنبیاء بالنبی (ص).