تقویم به‌مثابه یک کلاس درس اخلاق

مقدمه:

با گردش سال قمری، این شماره، رویدادهایی را گرد آورده است که فقط برای به‌خاطر سپردن نیستند، بلکه باید با الهام از آنها زندگی کرد. هر یک از این رخدادها از مسلمانان می‌خواهد تاریخ را به صداقت، عبادت را به خدمت، و دانش را به رفتار بهتر تبدیل کنند.

۲۴ ذی‌الحجه: مباهله با مسیحیان نجران؛ نزول آیه تطهیر

قرآن به دعوت پیامبر از هیئت مسیحی نجران، پس از گفت‌وگو درباره ماهیّت عیسی (ع)، اشاره می‌کند؛ دعوتی به یک نیایشِ باشکوه که در آن حقیقت آشکار می‌شد. آثار تفسیری مسلمانان این بخش را با رویداد مشهور مباهله پیوند می‌دهند و همچنین بر آیه تطهیر، که با اهل‌بیت پیامبر مرتبط دانسته می‌شود، تأکید فراوان دارند.

پیام برای امروز:

تکیه پیامبر (ص) در واقعه مباهله – به خواست خداوند متعال – بر خانواده باایمانش بود. ایمان خود و اعضای خانواده و فرزندان تان را – بعنوان یک سرمایه بی بدیل – مراقبت کنید، بویژه در زمانه ای که بی دینی رواج یافته است.

۲۴ ذی‌الحجه: بخشیدن انگشتر توسط امام علی (ع) در رکوع (آیه‌الولایه)

همانطور که آیه ۵۵ سوره مبارکه مائده اشاره می کند، امام علی (ع) انگشتر خود را در حال رکوع به فردی نیازمند بخشید؛ کاری که بعدها بسیاری از مسلمانان آن را نمادی ژرف از ایمانی دانستند که در سخاوت جلوه‌گر می‌شود. خود این آیه، عبادت، صدقه و ولایت را در زیر یک چتر اخلاقی گرد می‌آورد:

إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ

«سرپرست و ولیّ شما تنها خدا، پیامبر او، و مؤمنانی هستند که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند.»

(قرآن، ۵:۵۵)

پیام برای امروز:

عبادت های تان را با کمک به نیازمندان تکمیل و اثربخش کنید.

۲۴ ذی‌الحجه: جُنبش سربداران

جُنبش سربداران قیام تاریخی و مذهبی شیعیان در سده هشتم هجری (قرن ۱۴ میلادی) در سبزوار بود. این جنبش علیه ظلم مغولان شکل گرفت و به بیش از یک قرن سلطه آنان بر ایران پایان داد.

پیام برای امروز:

در برابر ظلم، سکوت نکنید. برخی اوقات حداقل به اندازه نخریدن اجناس یک ظالم می توانیم با او مبارزه کنیم.

۲۷ ذی‌الحجه: پایان حکومت اُموی

خلافت بنی‌اُمیه که توسط معاویه بن ابی‌سفیان به سال ۴۱ هجری پایه‌ریزی شد، ۹۱ سال به حیات ننگین خود ادامه داد و در طول این سالها، سفّاکی ها و ظلمهای بسیاری را در حق مسلمانان انجام داد. پایان حکومت اُموی نشان داد که فرجام ستمگری، بیداد و طغیان‌گری بسیار دردناک خواهد بود و عاقبتِ ستمکاران و گردن‌کشان در این دنیا نیز سخت، دردآور و پُرمِحنت است.

پیام برای امروز:

شکوه دروغین ظالمان در دنیای امروز شما را ناامید نکند. پایان شان بسیار دردناک خواهد بود.

۲۸ ذی‌الحجه: واقعه حَرّه

نبرد حَرّه در سال ۶۸۳ میلادی بین لشکریان یزید بن معاویه از یک سو و انصار و مهاجران ساکن در مدینه که با خلافت یزید مخالف بودند در گرفت. با وجود برتری نظامی مسلمانان مدینه، نهایتاً بدلیل خیانت یکی از گروههای ساکن در مدینه؛ لشکریان یزید وارد مدینه شدند و غارت و خونریزی های بسیار زیادی انجام دادند.

پیام برای امروز:

مراقب خائنان و ابلهان به ظاهر مسلمان در جوامع اسلامی باشید.

۲۸ ذی‌الحجه: درگذشت ملا هادی سبزواری

حاجی هادی سبزواری آموزگار و فیلسوفی ایرانی بود که سنّت حکمت در فلسفه اسلامی را گسترش داد و مدرسه‌ای بنیان گذاشت که شاگردانی از فراتر از زادگاه او را جذب می‌کرد. میراث فکری او در پیوند دادن وحی، معرفت شهودی و فلسفه در یک سنّت منظم اندیشه بود.

پیام برای امروز:

دانشی بجویید که عبادت را ژرف‌تر و ذهن را فروتن‌تر کند.

۲۹ ذی‌الحجه: درگذشت آیت‌الله محمد هادی معرفت

آیت‌الله محمد هادی معرفت، از عالمان برجسته معاصر شیعه و متخصّص قرآن، به سبب آثارش در زمینه تاریخ، تفسیر و علوم قرآنی شناخته می‌شد. کتاب‌های او بسیاری از خوانندگان را یاری داد تا با وفاداری و دقّت تحلیلی به قرآن نزدیک شوند.

پیام برای امروز:

یادگیری، فهم و عمل به قرآن کریم را مهمترین سرلوحه زندگی خود و اعضای خانواده تان قرار بدهید.

۱ محرم: آغاز سال هجری قمری

مبدأ تقویم هجری قمری از هجرت پیامبر مکّرم اسلام (ص) از مکّه به مدینه شمرده می‌شود، و نخستین سال با اولین روز محرم آغاز می‌گردد. بنابراین این تقویم نه با یک تولد یا تاج‌گذاری، بلکه با هجرت، فداکاری، و بنیان‌گذاری یک جامعه مومن به خداوند آغاز می‌شود.

پیام برای امروز:

سال را با توبه، هدفمندی، و حس روشن‌تری از رسالت آغاز کنید.

۱ محرم: حرکت ابرهه به سوی مکّه

ابرهه، نایب‌السلطنه مسیحیِ حبشی در یمن، در سنّت اسلامی به سبب لشکرکشی ناکامش به سوی مکّه در سال تولد پیامبر شهرت دارد. حافظه مسلمانان این رخداد را با حفاظت الهی از خانه مقدّس و با سوره فیل پیوند می‌دهد.

پیام برای امروز:

مبهوت قدرت نشوید؛ بر خدا توکّل کنید، نه بر زور.

۱ محرم: تحریم و محاصره در شعب ابی‌طالب

تحریم اقتصادی و اجتماعیِ بنی‌هاشم، پیامبر و پیروان او را ناچار ساخت تا در شعب ابی‌طالب پناه گیرند؛ جایی که سال‌هایی از فشار اقتصادی و اجتماعی را تحمّل کردند. حافظه تاریخی اسلام این دوره را زمان محرومیت، همبستگی، و پایداری در محاصره حفظ کرده است.

پیام برای امروز:

در زمانهای عسرت و تنگنا، یکدل، وفادار و بخشنده نسبت به یکدیگر بمانید.

۱ محرم: دستور پیامبر برای گردآوری زکات

با شکل‌گیری جامعه مسلمانان در مدینه، زکات از یک عمل شخصیِ بخشش، به نهادی سازمان‌یافته تبدیل شد. پیامبر مکّرم اسلام (ص) مأمورانی را برای گردآوری آن منصوب کرد تا ثروت مسلمانان پاک شود و به‌صورت عادلانه و منظم بازتوزیع گردد. قرآن مستقیماً به نقش پیامبر در گردآوری زکات اشاره می‌کند:

خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا

«از اموال آنان صدقه‌ای بگیر تا با آن آنان را پاک و رشدشان دهی.» (قرآن، ۹:۱۰۳)

این آیه نشان می‌دهد که زکات صرفاً یک وظیفه اجتماعی نیست، بلکه وسیله‌ای برای پاکیِ هم بخشنده و هم جامعه است.

پیام برای امروز:

ثروت خود را با بخشیدن به افراد نیازمند، پاک‌تر کنید.

۲۶ خرداد: بزرگداشت محتشم کاشانی، روز شعر آیینی

محتشم کاشانی شاعری ایرانی از دوره صفوی بود که شهرتش بیش از همه به سبب مرثیه‌اش برای امام حسین (ع) در کربلاست. اشعار او عمیقاً در فرهنگ محرم تنیده شد و همچنان از شناخته‌شده‌ترین آثار شعر آیینی کلاسیک است.

پیام برای امروز:

از واژه‌هایی استفاده کنید که وجدان را بیدار و محبّت به حقیقت را ژرف‌تر کنند.