تقلید

ضرورت تقلید از مجتهد جامع الشرایط

در مکتب فقهی شیعه امامیه، عمل به احکام الهی نیازمند مراجعه به منابع معتبر دینی، یعنی قرآن کریم، سنت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) و اهل‌بیت(علیهم السلام)، اجماع و عقل است.

از آنجا که اجتهاد، یعنی استنباط احکام شرعی از این منابع، نیازمند تخصص علمی گسترده در علوم دینی است و از طرفی احتیاط در همه موارد دشوار و گاه موجب عسر و حرج می‌شود، تقلید و رجوع به مجتهد جامع‌الشرایط به عنوان راهی متعارف، منطقی و منطبق با سیره عقلا پذیرفته شده است.

همچنین در روایات متعددی از ائمه اطهار(علیهم السلام)، به رجوع مردم در عصر غیبت به فقهای امین و راویان حدیث تأکید شده است؛ روایاتی که نشان‌دهنده مشروعیت و بلکه ضرورت این رجوع در دوران غیبت است.

حکم بقا بر تقلید میّت

در فقه شیعه، اصل بر آن است که تقلید ابتدایی از مجتهد متوفّی (درگذشته) جایز نیست؛ زیرا رجوع عقلایی به کارشناس، به معنای مراجعه به متخصصی است که زنده و در دسترس بوده و توان پاسخ‌گویی به مسائل جدید را داشته باشد.

با این حال، اگر مکلّف در زمان حیات مجتهدی از او تقلید کرده باشد، بسیاری از فقهای امامیه بقا بر تقلید او را، با شرایطی و غالباً با اذن مجتهد زنده اعلم جایز دانسته‌اند.

 مبنای این دیدگاه آن است که حجیّت فتوای مجتهد در زمان حیاتش برای مقلد ثابت شده است و با وفات او، این حجیت نسبت به اعمال گذشته و استمرار عمل بر همان فتاوا به طور کامل از بین نمی‌رود، مگر آنکه دلیل شرعی بر لزوم عدول اقامه شود.

بر این اساس، مسئله بقا بر تقلید میّت نیز در چارچوب همان مبنای عقلایی و شرعی رجوع به متخصص تبیین می‌شود؛ به گونه‌ای که از یک سو پیوستگی عملی مکلّف حفظ گردد و از سوی دیگر، در مسائل جدید امکان رجوع به مجتهد زنده باقی بماند.

وضعیت فعلی مقلدان

پس از شهادت مظلومانه مرجع تقلید جهان تشیع، حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (قدّس سرّه)، مقلدان ایشان از نظر تکلیف شرعی با دو مسئله فقهی روبه‌رو شده‌اند:

1. عدول به مجتهد زنده
2. بقا بر تقلید مجتهد متوفی

ازاین‌رو، به منظور تعیین وظیفه شرعی و عمل مطابق با ضوابط فقه امامیه، فتاوای مراجع عظام تقلید زنده در این خصوص بازگو می شود تا حکم بقا بر تقلید میّت یا لزوم عدول از آن روشن گردد.

نظر مراجع عظام تقلید در باره حکم بقاء بر تقلید از میّت

آیت‌الله العظمی سید علی حسینی سیستانی

 بر مقلدین آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (قدّس‌سرّه) و هرکس که ایشان را اعلم می‌دانست و ملتزم و متعهّد به پیروی از فتوای ایشان بود، واجب است بر تقلید از ایشان باقی بماند و اجازه ندارد از ما تقلید کند، مگر در مسائل مستحدثه.

 آیت‌الله العظمی ناصر مکارم شیرازی

 بر مقلدین آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (قدّس‌سرّه) و هرکس که ایشان را اعلم می‌دانست، واجب است در مسائلی که به فتوای ایشان عمل کرده، بر تقلید از ایشان باقی بماند و اجازه ندارد از ما تقلید کند، مگر در مسائل مستحدثه.

 آیت‌الله العظمی حسین نوری همدانی

 بر مقلدین آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (قدّس‌سرّه) و هرکس که ایشان را اعلم می‌دانست و در بعضی از مسائل به فتوای ایشان عمل کرده، واجب است بر تقلید از ایشان در تمام مسائل باقی بماند و اجازه ندارد از ما تقلید کند، مگر در مسائل مستحدثه.

آیت‌الله العظمی عبدالله جوادی آملی

 بر مقلدین آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (قدّس‌سرّه) و هرکس که ایشان را اعلم می‌دانست بقای بر تقلید از ایشان احتیاطاً واجب است و اجازه ندارد از ما تقلید کند، مگر در مسائل مستحدثه.

 آیت‌الله العظمی حسین وحید خراسانی

 بر مقلدین آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (قدّس‌سرّه) و هرکس که ایشان را اعلم می‌دانست و حتی مکلّفینی که وظيفه آنها تقليد از ایشان بوده، واجب است به فتوای ایشان عمل کنند و اجازه ندارد از ما تقلید کند، مگر در مسائل مستحدثه. چه در زمان حيات ایشان التزام به عمل به فتوای ایشان داشته يا نداشته باشد و چه عمل به فتوای ایشان كرده يا نكرده باشد و چه فتوای ایشان را ياد گرفته يا ياد نگرفته باشد.