نماز جماعت – بخش دوم

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید شهید آیت الله العظمی خامنه ای، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود. 

شرایط امام جماعت

در صحّت اقتدا، امام جماعت باید دارای شرایط زیر باشد:

1. ویژگی‌های فردی امام جماعت

• عاقل، عادل، شیعه دوازده امامی و حلال‌زاده باشد.
• بنابر احتیاط، بالغ باشد.
• نماز را صحیح بخواند.

آیت الله سیستانی: امام جماعت باید بالغ، و عاقل، و شیعه دوازده امامی، و عادل، و حلال‌زاده باشد، و نماز را به طور صحیح بخواند.

آیت الله مکارم شیرازی: امام جماعت بايد «بالغ» و «عاقل» و «عادل» و «حلال زاده» و «شيعه دوازده امامى» باشد و قرائت را صحيح بخواند و هر انسانى حلال زاده است خواه مسلمان يا غير مسلمان، مگر اين كه خلاف آن ثابت شود.

• اگر مأموم مرد است، امام جماعت نیز باید مرد باشد.
• اگر همه مأمومان زن باشند، زن می‌تواند امام جماعت آنان شود.

2. شرایط مربوط به حالت نماز

• کسی که ایستاده نماز می‌خواند، نمی‌تواند به فردی که نشسته یا خوابیده نماز می‌خواند اقتدا کند.
• ولی کسی که نشسته نماز می‌خواند، می‌تواند به امامی که نشسته نماز می‌خواند اقتدا نماید.

3. اقتدا به امام دارای عذر

اقتدا به امام جماعتی که به علت عذر شرعی با تیمم، وضوی جبیره یا با لباس و بدن نجس نماز می‌خواند، صحیح است.

آیت الله مکارم شیرازی: اگر امام جماعت با تيمّم يا وضوى جبيره اى نماز مى خواند مى توان به او اقتدا كرد، ولى اگر به واسطه عذرى با لباس نجس از روى ناچارى نماز مى خواند بنابر احتياط واجب نبايد به او اقتدا كرد.

4. شک در عدالت امام

اگر انسان امام جماعتی را عادل می‌دانسته و بعد شک کند که آیا هنوز عادل است یا نه، می‌تواند به او اقتدا کند.

شرایط صحت نماز جماعت 

برای صحیح بودن جماعت، رعایت امور زیر لازم است:

۱.  جایگاه امام و مأموم

• مأموم نباید جلوتر از امام بایستد و بنابر احتیاط واجب، بهتر است کمی عقب‌تر باشد.

آیت الله سیستانی: ولی اگر مأموم یک مرد باشد، اشکال ندارد که مساوی امام بایستد.

آیت الله مکارم شیرازی: احتياط اين است كه مساوى هم نايستد، بلكه كمى عقب تر قرار گيرد و اين عقب تر بودن در تمام حالات نماز مراعات گردد حتّى در حالت ركوع و سجود.

• جای امام نباید به‌طور غیرمتعارف از مأمومان بلندتر باشد؛ ولی اختلاف مختصر (کمتر از یک وجب) اشکال ندارد.

۲.  اتصال صفوف

• فاصله میان امام و مأموم یا بین صف‌ها نباید زیاد باشد.
• بنابر احتیاط واجب، فاصله محل سجده مأموم تا جای ایستادن امام یا صف جلو، نباید بیش از یگ گام متوسط یعنی حدود یک متر باشد.

۳.  نبودن مانع

• میان امام و مأموم یا میان صف‌ها نباید دیوار، پرده یا مانعی وجود داشته باشد.
• البته پرده میان صف مردان و زنان اشکال ندارد.

۴.  احکام مکان و صف‌ها

• اگر نماز در زمین شیب‌دار برگزار شود و شیب آن متعارف باشد، اشکالی ندارد.
• قرار گرفتن مأموم در مکان بلند، مانند پشت‌بام مسجد، در صورتی که متعارف باشد، مانعی ندارد.

۵.  برخی احکام اتصال جماعت

• اگر کودک نابالغ واسطه اتصال باشد و نماز او صحیح باشد، می‌توان به او اعتماد کرد.
• اگر صف جلو پس از اتمام نماز یا نیت فرادا از بین برود، تا زمانی که فاصله زیاد نشود، جماعت باقی است. 

وظایف مأموم در نماز جماعت

۱.  تبعیت در تکبیر و اذکار

• مأموم نباید تکبیرةالاحرام را پیش از امام بگوید و بنابر احتیاط واجب، باید صبر کند تا تکبیر امام تمام شود.

آیت الله سیستانی: مأموم نباید تکبیرة الاحرام را پیش از امام بگوید، بلکه احتیاط مستحب آن است که تا تکبیر امام تمام نشده تکبیر نگوید.

• بعد از تکبیر امام، اگر افراد صف جلو آماده نماز باشند و تکبیر گفتن آنان نزدیک باشد، کسی که در صف بعد ایستاده، می تواند تکبیر بگوید.
• غیر از حمد و سوره، تمام اذکار نماز را مأموم خودش می‌خواند. ولی اگر در رکعت سوم یا چهارم نماز به کسی اقتدا کند، باید حمد و سوره را خودش بخواند.

۲.  حکم حمد و سوره مأموم

• در نماز صبح و دو رکعت اول مغرب و عشا، اگر صدای امام را می‌شنود، نباید حمد و سوره بخواند.
• اگر صدای امام را نمی‌شنود، مستحب است آهسته بخواند.
• در رکعت اول و دوم نماز ظهر و عصر نیز بنابر احتیاط واجب نباید حمد و سوره بخواند و بهتر است ذکر بگوید.