حدیث هفته – سال سوم هفته 38
هنگامی که خواسته ای به سرچشمه خواری تبدیل میشود
مناسبت تأمل در این حدیث: ۸ ربیعالثانی: سالروز ولادت باسعادت امام حسن عسکری (علیهالسلام)
مقدمه
در این مناسبت ویژه، شایسته است درباره یکی از آموزههای عمیق امام حسن عسکری (علیهالسلام) درباره خواستهها و دلبستگیهای انسان تأمل کنیم:
امام حسن عسکری (علیهالسلام): مَا أَقْبَحَ بِالْمُؤْمِنِ أَنْ تَكُونَ لَهُ رَغْبَةٌ تُذِلُّهُ
«چه زشت است برای مؤمن که خواستهای داشته باشد که او را خوار و ذلیل کند.» (بحارالانوار، ج ۷۵، ص ۳۷۴)
پیامهای آموزشی این حدیث برای نوجوانان و جوانان
- خواستههای خود را بنویسید
فهرستی از چیزهایی که بهشدت آرزو یا طلب میکنید تهیه کنید و فکر کنید هرکدام از این خواستهها ممکن است در نهایت شما را به کجا برساند.
چالش عملی: پنج چیزی را که در حال حاضر میخواهید بنویسید و کنار هرکدام این سؤال را یادداشت کنید: «این خواسته ممکن است مرا به کجا برساند؟»
- پیش از وارد شدن به یک مسیر، فکر کنید
پیام: پیش از آغاز یک مسیر، انجام کاری یا وابسته شدن به چیزی، درباره نتیجه نهایی آن فکر کنید. به یاد داشته باشید که بعضی از خواستههای ما ممکن است دیر یا زود به مایه شرمندگی یا پشیمانی تبدیل شوند.
چالش عملی: پیش از تصمیم مهم بعدی خود، یک نتیجه خوب احتمالی و یک نتیجه بد احتمالی را بنویسید.
- نیازی به جلب رضایت دیگران ندارید
لازم نیست برای پذیرفته شدن از سوی گروه دوستانتان، برخلاف ارزشهایتان رفتار کنید یا خودتان را کوچک و خوار کنید.
چالش عملی: این هفته به یک درخواست از دوستانتان که برخلاف ارزشهایتان است، «نه» بگویید.
- توانایی «نه گفتن» را تقویت کنید
پیام: هر خواستهای ــ مانند همراه شدن با شوخیهای توهینآمیز یا رفتارهای پرخطر ــ ارزش آن را ندارد که عزّت و اصول خود را به خاطرش کنار بگذارید.
چالش عملی: هنگامی که با یک فشار ناسالم روبهرو شدید، یکبار تمرین کنید که بگویید: «نه، من نمیخواهم این کار را انجام دهم.»
- احساسات و امیال زودگذر را کنترل کنید
امیال ناگهانی، مانند بازی افراطی با بازیهای رایانهای یا عادتهای ناسالم را کنترل کنید تا همچنان کنترل زندگی خود را در دست داشته باشید.
چالش عملی: وقتی احساس کردید میل شدیدی به انجام کاری غیرضروری دارید، پیش از اقدام، ۱۵ دقیقه صبر کنید.
- طمع و زیادهخواهی مادّی را کنترل کنید
خواستههای مادّی افراطی را کنترل کنید و بر اهدافی تمرکز داشته باشید که واقعی، ارزشمند و متناسب با هویّت انسانی و اسلامی شما هستند.
چالش عملی: یک چیز غیرضروری را که میخواهید بخرید انتخاب کنید و تصمیم بگیرید آن را نخرید؛ در عوض، پول یا وقت خود را صرف کاری معنادار کنید.
- اجازه ندهید «لایکها» ارزش شما را تعیین کنند
ارزش شما با بیشتر شدن تعداد افرادی که عکسها، پستها یا ویدئوهایتان را میپسندند، افزایش پیدا نمیکند.
چالش عملی: به مدت یک هفته هیچ مطلبی را صرفاً برای جلب توجه منتشر نکنید و هرگاه وسوسه شدید لایکهایتان را بررسی کنید، دستکم ۳۰ دقیقه صبر کنید.
- برده مُد و ترندها نشوید
لازم نیست فقط به این دلیل که دیگران کاری را انجام میدهند، شما هم آن را بخرید، بپوشید یا انجام دهید.
چالش عملی: دفعه بعد که خواستید چیزی را فقط به دلیل مُد روز بودن بخرید، ۴۸ ساعت صبر کنید و از خود بپرسید: «اگر هیچکس نمیدانست که من این را دارم، باز هم آن را میخواستم؟»
- دوستان خود را بدون التماس برای پذیرفته شدن انتخاب کنید
دوست داشتن و نیاز به دوستی طبیعی است؛ امّا هرگز برای اینکه کسی شما را بپذیرد، ارزشهایتان را قربانی نکنید.
چالش عملی: این هفته به یک دعوت یا درخواست که برخلاف ارزشهایتان است «نه» بگویید، حتی اگر نگران باشید که ممکن است کسی از شما ناراحت شود.
- عزّت خود را با موفقیت معامله نکنید
نمرات خوب، پول یا یک شغل موفق ارزشمند هستند؛ امّا ارزش آن را ندارند که برای رسیدن به آنها تقلّب، دروغگویی یا اصول خود را کنار بگذارید.
چالش عملی: دفعه بعد که میان یک راه آسان اما نادرست و یک راه دشوار اما صادقانه قرار گرفتید، آگاهانه راه درست و صادقانه را انتخاب کنید و سپس به احساس خود توجه کنید.
پیامهای آموزشی این حدیث برای والدین
- فرزندانی تربیت کنید که مایه افتخار شما باشند
فرزندان از عمیقترین دلبستگیهای شما هستند؛ بنابراین آنان را بهگونهای تربیت کنید که در آینده مایه افتخار باشند، نه پشیمانی.
چالش عملی: یکی از ویژگیهای اخلاقی را که میخواهید فرزندتان در آینده داشته باشد انتخاب کنید و این هفته بر پرورش آن ویژگی تمرکز کنید.
- خودتان آن انسانی باشید که دوست دارید فرزندتان باشد
اگر میخواهید فرزندانتان انسانهایی باایمان و باکرامت باشند، ابتدا خودتان باید ایمان و کرامت را در زندگیتان تمرین کنید.
چالش عملی: یک رفتاری را که میخواهید فرزندتان از شما بیاموزد انتخاب کنید و این هفته هر روز آگاهانه آن را انجام دهید.
- عزّت نفس را از دوران کودکی تقویت کنید
عزّت نفس قوی به کودکان کمک میکند از انتخابها و دلبستگیهایی که ممکن است موجب خواری آنان شود دوری کنند.
چالش عملی: هر روز این هفته، فرزندتان را به خاطر یک رفتار شجاعانه، خویشتنداری، صداقت یا تصمیمگیری درست تحسین کنید.
- ظاهر و چشموهمچشمی را بر عزّت مقدم نکنید
والدینی که برای تحت تأثیر قرار دادن دیگران، بدهیهای سنگین ایجاد میکنند یا رفتارهای نادرست و نسنجیده انجام میدهند، ممکن است به فرزندان خود بیاموزند که خواستهها از عزّت و کرامت مهمترند.
چالش عملی: یک هزینه خانوادگی را که عمدتاً برای تحت تأثیر قرار دادن دیگران انجام شده است شناسایی کنید و با خانواده درباره این موضوع گفتوگو کنید که آیا واقعاً ارزشش را داشته است یا نه.
- به کودکان بیاموزید درباره پیامدها فکر کنند
به فرزندان خود بیاموزید که فراتر از لذّت فوری یک انتخاب را ببینند و فکر کنند این انتخاب ممکن است آنان را به کجا برساند.
چالش عملی: پیش از اینکه فرزندتان این هفته یک تصمیم مهم بگیرد، از او بپرسید: «اگر این را انتخاب کنی، بعدش ممکن است چه اتفاقی بیفتد؟»
- به کودکان بیاموزید خواستههای خود را بررسی کنند
به جای اینکه فقط به کودکان بگویید «نمیتوانی آن را داشته باشی»، به آنها بیاموزید از خود بپرسند آیا چیزی که میخواهند واقعاً برایشان خوب است یا نه.
چالش عملی: دفعه بعد که فرزندتان شدیداً چیزی را خواست، با هم این سه سؤال را بررسی کنید: «چرا آن را میخواهی؟»، «چه تغییری در زندگی تو ایجاد میکند؟»، «آیا ممکن است آن چیز بر تو مسلّط شود؟»
- جایگاه اجتماعی را هدف زندگی قرار ندهید
کودکان بهراحتی ممکن است از بزرگسالان بیاموزند که لباسها، خودروها، خانهها یا مدارس گرانقیمت، انسانها را باارزشتر میکنند.
چالش عملی: به مدت یک هفته، در حضور فرزندانتان افراد را صرفاً به دلیل پول، دارایی یا جایگاه اجتماعیشان تحسین نکنید.
- به کودکان در مقابله با فشار همسالان کمک کنید
کودکی که شدیداً به تأیید دیگران نیاز دارد، ممکن است در نهایت برای پذیرفته شدن، ارزشهای خود را کنار بگذارد.
چالش عملی: یکبار در این هفته، درباره یک موقعیت واقعی صحبت کنید که در آن ممکن است نوجوانی از سوی دوستانش تحت فشار قرار بگیرد و با هم جمله سادهای مانند این را تمرین کنید: «نه، این کار برای من نیست.»
- شخصیت را بیشتر از موفقیت تحسین کنید
وقتی کودکان فقط به خاطر نمرات، ظاهر یا موفقیتهایشان مورد تحسین قرار میگیرند، ممکن است بهشدّت تشنه موفقیت شوند و از شکست بترسند.
چالش عملی: به مدت یک هفته آگاهانه تلاش کنید دستکم روزی یکبار فرزندتان را به خاطر صداقت، صبر، شجاعت، مهربانی یا خویشتنداری تحسین کنید، نه صرفاً به خاطر نتیجهای که به دست آورده است.
پیامهای آموزشی این حدیث برای امامان جماعت و معلمان
- با زندگی خود، عزّت نفس را آموزش دهید
دانشآموزان از رفتار یک امام جماعت یا معلم بیشتر از سخنرانیهای او میآموزند؛ بنابراین پیش از آنکه عزّت و کرامت را آموزش دهید، باید خودتان آن را در زندگی نشان دهید.
چالش عملی: این هفته آگاهانه در برابر یک خواسته یا وسوسه غیرضروری، با آرامش و عزّت نفس «نه» بگویید و اجازه دهید دانشآموزانتان این رفتار را ببینند.
- به دنبال محبوبیّت کاذب نباشید
میل به محبوب بودن نباید باعث شود امام جماعت یا معلم اصول خود را کنار بگذارد، رفتار نادرست را نادیده بگیرد یا برای جلب توجه، عزّت و کرامت خود را به خطر بیندازد.
چالش عملی: یک موقعیت را که ممکن است در آن وسوسه شوید تأیید و رضایت دیگران را جلب کنید، شناسایی کنید و در آن موقعیت، اصول خود را بر محبوبیّت ترجیح دهید.
- تفاوت میان «خواستن» و «نیاز داشتن» را آموزش دهید
جوانان باید درک کنند که صرفاً داشتن یک خواسته شدید، به این معنا نیست که آن خواسته شایسته برآورده شدن است.
چالش عملی: در درس یا سخنرانی بعدی خود، سه نمونه روزمرّه ــ پول، محبوبیّت و سرگرمی ــ مطرح کنید و از دانشآموزان یا نمازگزاران بخواهید مشخص کنند کدام خواستهها، در صورت کنترل نشدن، میتوانند آسیبزا شوند.
- درباره شکلهای جدید وابستگی صحبت کنید
ایده «خواستهای که انسان را خوار میکند» را میتوان به مسائل روزمرّهای مانند نیاز به تأیید در شبکههای اجتماعی، مصرفگرایی و نیاز دائمی به جلب توجه مرتبط کرد.
چالش عملی: در یکی از جلسات آموزشی یا برنامههای جوانان، ده دقیقه را به گفتوگو درباره یک شکل مدرن از دلبستگی ناسالم اختصاص دهید و از جوانان بخواهید راههای عملی برای کنترل آن پیشنهاد کنند.
- از عزّت و کرامت در کلاس و جامعه محافظت کنید
معلم یا امام جماعت هرگز نباید از تحقیر، شرمسار کردن فرد در برابر دیگران یا مقایسههای خشن بهعنوان ابزاری برای اصلاح رفتار استفاده کند.
چالش عملی: به مدت یک هفته، هرگاه دانشآموز یا یکی از اعضای جامعه اشتباهی مرتکب شد، به جای انتقاد در جمع، تذکر خصوصی و محترمانه را جایگزین کنید.
اخبار از طریق ایمیل
عضویت در خبرنامه
