آیندگان درباره ما چه خواهند گفت؟

مقدمه

اکنون در حال تأمل درباره رویدادهای گذشته و آموختن از آنها هستیم. باشد که چنان در زمان حال زندگی کنیم که نسل‌های آینده، هنگامی که به گذشته می‌نگرند، با قدردانی از اقداماتی که انجام دادیم و تصمیم‌هایی که در زمان خود گرفتیم یاد کنند.

۲۸ صفر: رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی (ع)

۲۸ صفر مصادف با رحلت پیامبر اکرم حضرت محمد (ص) در مدینه در سال ۱۱ هجری قمری است. این روز همچنین به عنوان سالروز شهادت نوه گرامی ایشان، امام حسن مجتبی (ع)، در سال ۵۰ هجری قمری گرامی داشته می‌شود.

رحلت پیامبر (ص) و شهادت امامان (علیهم السلام) به مسلمانان یادآوری می‌کند که تداوم اسلام وابسته به حضور جسمانی یک رهبر واحد نیست، بلکه به حفظ وحی، اصول اخلاقی، عدالت، منش و شخصیّت پیامبرانه بستگی دارد. قرآن کریم رسالت پیامبر را چنین توصیف می‌کند:

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا

«قطعاً برای شما در [اقتدا به] رسول خدا سرمشقی نیکوست؛ برای آن کس که به خدا و روز واپسین امید دارد و خدا را بسیار یاد می‌کند.» (سوره احزاب، ۳۳:۲۱)

پیام امروز:

وفاداری حقیقی به پیامبر (ص)، با جاری ساختن رحمت، عدالت و حکمت او در واقعیت‌های زمانه خودمان نشان داده می‌شود.

۳۰ صفر: شهادت امام علی بن موسی الرضا (ع)

۳۰ صفر، سالروز شهادت امام علی بن موسی الرضا (ع)، هشتمین امام شیعیان، در سال ۲۰۳ هجری قمری است. امام رضا (ع) به‌ویژه به سبب دانش، حضور فعّال در مباحث فکری و توانایی ایشان در پاسخ‌گویی به دیدگاه‌ها و استدلال‌های گوناگون دینی و فلسفی مورد توجه و یادآوری قرار می‌گیرد. یکی از اصول محوری در سنّت فکری اهل‌بیت (ع)، طلب دانش همراه با فروتنی، مسئولیت اخلاقی و نزدیکی به خداوند است.

پیام امروز:

بگذاریم دانش، ایمان مان را ژرف‌تر کند؛ گفت‌وگو، درک و فهم متقابل را تقویت کند؛ و برتری علمی و فکری همواره در کنار شخصیت و اخلاق نیک قرار داشته باشد.

۱ ربیع‌الاول: هجرت پیامبر اکرم (ص) از مکّه به مدینه

هجرت پیامبر مکرم اسلام (ص) صرفاً سفری از شهری به شهر دیگر نبود؛ بلکه نقطه گذار جامعه مسلمانان از یک اقلیت تحت آزار و فشار در مکّه به سوی شکل‌گیری جامعه‌ای در مدینه بود که بر ایمان، همبستگی و مسئولیت‌پذیری بنا شده بود. هجرت بعدها به عنوان مبدأ تقویم اسلامی قرار گرفت.

پیام امروز:

هنگامی که شرایط، تغییر و جابجایی را ایجاب می‌کند، با ایمان، آمادگی، شجاعت و توکّل بر خدا به سوی آنچه درست است حرکت کنیم.

۱ ربیع‌الاول: لیلة‌المبیت

مشرکان مکّه توافق کردند از هر قبیله یک نفر را انتخاب کنند تا همگی به طور مشترک پیامبر اکرم (ص) را به قتل برسانند؛ به گونه‌ای که بنی‌هاشم نتوانند به خون‌خواهی ایشان برخیزند. آنان بدین ترتیب امیدوار بودند به رسالت پیامبر پایان دهند و خود را در ظلمت و جهالتی که بودند نگه دارند. پیامبر (ص) از نقشه آنان آگاه شد. برای آنکه پیامبر بتواند با امنیت از مکّه خارج شود، امام علی (ع) در آن شب در بستر ایشان خوابید و به همین مناسبت آیه زیر درباره ایشان نازل شد:

وَ مِنَ الْنَّاسِ مَنْ يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتغَآء مَرْضَاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

«و از میان مردم کسی است که جان خود را برای طلب خشنودی خدا می‌فروشد، و خداوند نسبت به بندگان مهربان است.» (قرآن کریم، سوره بقره، ۲:۲۰۷)

پیام امروز:

زندگی‌ای که محور آن خداوند است، نه با آنچه به دست می‌آوریم، بلکه با آنچه حاضریم برای حقیقت و خیر دیگران فدا کنیم سنجیده می‌شود.

۴ ربیع‌الاول: حرکت پیامبر از غار ثور به سوی مدینه

پس از چند شب اقامت در غار ثور، پیامبر اکرم حضرت محمد (ص) و همراه ایشان سفر خود را به سوی مدینه ادامه دادند. قرآن کریم سخن پیامبر را در غار چنین نقل می‌کند:

لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا

«اندوهگین مباش؛ همانا خدا با ماست.» (قرآن کریم، سوره توبه، ۹:۴۰)

پیام امروز:

توکّل بر خدا باید ما را آرام‌تر و مسئولیت‌پذیرتر کند، نه اینکه آمادگی ما را کاهش دهد.

۵ ربیع‌الاول: رحلت حضرت سکینه (س)، دختر امام حسین (ع)

حضرت سکینه (س)، دختر امام حسین (ع)، از فاجعه کربلا و پیامدهای آن، از جمله اسارت و سفر اجباری خاندان بازمانده پیامبر، عبور کرد.

زندگی حضرت سکینه به ما یادآوری می‌کند که پیامدهای اخلاقی یک فاجعه تاریخی، با خاموش شدن میدان نبرد پایان نمی‌یابد. حفظ یاد و خاطره، شهادت دادن و پاسداری از حقیقت، خود شکلی از مقاومت در برابر بی‌عدالتی است.

پیام امروز:

به یاد آوردن گذشته یعنی حفظ حقیقت، پاسداشت کرامت ستمدیدگان و نپذیرفتن اینکه بی‌عدالتی از حافظه جمعی محو شود.

۵ ربیع‌الاول: شهادت شهید ثانی، زین‌الدین عاملی (۹۶۵ هجری قمری)

زین‌الدین بن علی عاملی، مشهور به شهید ثانی، از بزرگ‌ترین فقها و دانشمندان شیعی بود و در سال ۹۶۵ هجری قمری از دنیا رفت. او به‌ویژه به سبب آثاری همچون الروضة البهیة شهرت یافت؛ اثری که به یکی از متون مهم آموزش فقه شیعه تبدیل شد.

زندگی او همچنین بازتاب‌دهنده جایگاه دشوار دانشمندان دینی در دوره‌های تنش سیاسی است؛ دوره‌هایی که استقلال فکری می‌توانست خطرات جدی شخصی به همراه داشته باشد.

پیام امروز:

با مطالعه دقیق، راستی‌آزمایی ادعاها و دادن جایگاه شایسته به دانش و پژوهش دینی در زندگی جامعه، از سلامت و امانت علمی معارف دینی پاسداری کنیم.

۱۲ اوت: روز جهانی جوانان

سازمان ملل متحد هر سال ۱۲ اوت را به عنوان روز جهانی جوانان گرامی می‌دارد. این تاریخ در سال ۱۹۹۹، پس از کنفرانس جهانی وزیران مسئول امور جوانان، به تأیید مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید. هدف از این روز، جلب توجه به فرصت‌ها و چالش‌های پیش روی جوانان و به رسمیت شناختن آنان به عنوان شرکای مؤثر در ساختن جوامع است.

اسلام هرگز جوانان را صرفاً «آینده» ندانسته است؛ جوانان مسلمان بارها در شکل‌گیری و دفاع از جامعه نخستین مسلمانان نقش‌های فعّال ایفا کرده‌اند. علی بن ابی‌طالب (ع)، مصعب بن عمیر، اسامه بن زید و بسیاری دیگر از جوانان صدر اسلام نشان می‌دهند که جوانان می‌توانند مسئولیت‌های بزرگ فکری، معنوی و اجتماعی را بر عهده بگیرند.

پیام امروز:

درباره جوانان مسلمان صرفاً به عنوان آینده سخن نگوییم؛ به آنان اعتماد کنیم، آموزششان دهیم و توانمندشان سازیم تا در خدمت به جامعه امروز نقش‌آفرینی کنند.