نماز جمعه

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید شهید آیت الله العظمی خامنه ای، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود.

اهمیت و جایگاه نماز جمعه

• نماز جمعه، گردهمایی هفتگی مسلمانان بر محور «یاد خدا» و «عبادت» پروردگار و از مظاهر شکوه امّت اسلامی و اقتدار حاکمیّت دینی می باشد. نماز جمعه هم مسلمین را متّحد می کند، هم تبلیغات دشمن را خنثی می کند و هم وسیله ای برای آشنا شدن با تکالیف اجتماعی و مسائل جهانی اسلام است.
• نماز جمعه که در روز جمعه به جای نماز ظهر خوانده می شود، در عصر حاضر (زمان غیبت امام عجل الله تعالی فرجه الشریف) واجب تخییری است یعنی مکلّف می تواند بین نماز ظهر و نماز جمعه یکی را انتخاب کند.
• احتیاط مستحب آن است که در هر زمانی که حکومت عدل اسلامی برقرار است حتی المقدور نماز جمعه ترک نشود.
• شرکت نکردن در نماز جمعه به سبب اهمیّت ندادن به آن، شرعاً ناپسند است.

 آیت الله مکارم شیرازی: در زمان غيبت كبرى واجب تخييرى است، يعنى میان نماز جمعه و نماز ظهر مخيّر است، ولى درزمانی كه حكومت عدل اسلامی باشد احتياط واجب آن است كه ترك نشود.

شرایط نماز جمعه

• شرایط صحّت نماز جمعه، عبارت است از:

1. به جماعت برگزار شدن؛
2. نمازگزاران حداقل پنج نفر باشند؛ (یک نفر امام و چهار نفر مأموم)

    ۳. رعایت تمام شرایطی که در نماز جماعت معتبر است، مانند اتّصال صفوف؛

4. حداقل وجود یک فرسخ فاصله با نماز جمعه مجاور، یعنی حدود 5125 متر.

• مسافری که نمازش شکسته است، می تواند در نماز جمعه شرکت کند و به جای نماز ظهر، نماز جمعه را بخواند.
• اگر دو نماز جمعه در فاصله کمتر از یک فرسخ برگزار شود، نمازی که زودتر برگزار شده، صحیح و دومی باطل است و در صورتی که هم زمان با هم اقامه شوند، هر دو باطل هستند.

شرایط امام جمعه

• تمام شرایط معتبر در امام جماعت؛ مانند عدالت، در امام جمعه نیز لازم است.
• اگر هنگام اقتدا به امام جمعه، اطمینان به عدالت او داشته باشد و بعد از نماز شک در عدالت یا یقین به عدم عدالت وی پیدا کند، نمازهایی را که به او اقتدا کرده، صحیح است.
• اگر نصب فردی به امامت جمعه موجب وثوق و اطمینان مأموم به عدالت وی شود در صحّت اقتدا به او کافی است.

وقت نماز جمعه

• وقت نماز جمعه از اول زوال خورشید (اول ظهر) شروع می شود و احتیاط واجب آن است که از اوایل عرفی وقت نماز ظهر به تأخیر نیفتد.
• امام جمعه می تواند خطبه های نماز جمعه را قبل از ظهر بیان کند.

آیت الله سیستانی: خواندن خطبه‌‌ها پیش از اذان ظهر اشکال دارد، هرچند پایان خطبه‏ها هنگام فرا رسیدن وقت باشد و بنابر احتیاط واجب به نماز جمعه‌ای که خطبه‌هایش قبل از اذان ظهر شروع شده، نمی‏توان اکتفا نمود، هرچند تنها خطبۀ اوّل قبل از اذان ظهر خوانده شده باشد.

 آیت الله مکارم شیرازی: خطبه‌ها بايد بعد از اذان خوانده شود و به‌منزله دو رکعت نماز است (البتّه نه در جميع جهات)؛ و بعلاوه وجهه مناسبي نزد ساير مسلمين ندارد و توهّم آن می‌رود که نماز را قبل از وقت می‌خوانند و اگر امام‌جمعه ناچار به آغاز خطبه‌ها قبل از وقت شد لازم است مقدار واجب آن را بعد از ورود وقت، در چند دقيقه تکرار کند؛ ولي بسيار بجاست که حتّي الامکان از خواندن خطبه‌ها پيش از وقت خودداري شود.

وظیفه امام جمعه

• واجب است امام جمعه (نه فرد دیگر) خطبه ها را در حال ایستاده بخواند و اگر نمی تواند ایستاده خطبه بخواند، باید شخص دیگری خطبه ها و نمازجمعه را بخواند.
• واجب است امام جمعه، پس از خطبه اوّل و پیش از خطبه دوم کمی بنشیند.
• جایز نیست خطیب جمعه خطبه ها را آهسته ایراد کند، بلکه بنابراحتیاط واجب باید طوری با صدای بلند خطبه بخواند که حداقل تعداد لازم برای نماز جمعه (چهار نفر) بشنوند؛ بلکه احتیاط مستحب آن است که هنگام موعظه و سفارش به تقوا، صدای خود را هر چند به وسیله بلندگو به همه حاضران برساند.
• در خطبة اوّل واجب است خطیب جمعه، حمد و ثنای الهی بگوید و سپس بر پیغمبر (صلی الله علیه وآله) درود بفرستد و مردم را به تقوا سفارش کند و یک سوره کوچک قرآن بخواند. در خطبه دوم نیز حمد و ثنای الهی را ایراد کند و بر پیغمبر اکرم (صلی الله علیه وآله) درود بفرستد. احتیاط واجب آن است که در خطبه دوم نیز مردم را به تقوا سفارش کند و سوره کوچکی از قرآن بخواند و احتیاط مستحب است که در خطبه دوم پس از درود بر پیغمبر (صلی الله علیه وآله)، بر امامان معصوم (علیهم السلام) نیز درود بفرستد و برای مؤمنین طلب مغفرت کند.

آیت الله سیستانی: حمد الهی و صلوات بر پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وأله وسلم)و ائمّۀ معصومین، بنابر احتیاط واجب، باید به عربی باشد و امّا در سایر موارد، مثل ثناء الهی و توصیه به تقویٰ، عربی خواندن لازم نیست؛ ولی اگر بیشتر حاضرین زبان عربی را ندانند، احتیاط لازم آن است که توصیه به تقویٰ به زبان حاضرین باشد.

وظیفه نماز گزاران

• بنابر احتیاط باید نمازگزاران به خطبه های امام گوش دهند و ساکت باشند و از حرف زدن بپرهیزند.

آیت الله سیستانی: هنگامی که امام مشغول خطبه خواندن است، حرف زدن مکروه می‏باشد؛ البتّه اگر حرف زدن، مانع از گوش دادن به خطبه باشد، بنابر احتیاط واجب، جایز نیست.

• احتیاط مستحب آن است که مأمومین هنگام ایراد خطبه ها، رو به روی امام باشند و بیش از مقدار مُجاز در نماز روی خود را از قبله برنگردانند.

آیت الله مکارم شیرازی: بايد مأمومین در نماز جمعه روبه‌قبله بنشينند و به خطبه‌ها گوش دهند و حالتي مانند نمازگزار به خود بگيرند ولي صحبت کردن نماز را باطل نمی‌کند هرچند برخلاف احتياط است؛ و همچنين تکبيرها و شعارهايي که در بين خطبه‌ها گفته می‌شود موجب بطلان نيست.

• اگر مأموم به چیزی از خطبه های نماز جمعه نرسد، بلکه فقط هنگام نماز حاضر شود و به امام جمعه اقتدا کند، نماز او صحیح و مُجزی از نماز ظهر است، حتی اگر لحظاتی پیش از رکوع رکعت آخر نماز جمعه را درک کند، می تواند به نیّت نماز جمعه اقتدا کند و رکعت دوم خود را مانند رکعت دوم نماز جمعه بخواند و این نماز از نماز ظهر کفایت می کند.

مسائل متفرقه نماز جمعه

• نماز جمعه از شعائر اسلامی و از مظاهر وحدت مسلمانان است و انجام هر کاری که منجر به بروز اختلاف بین مؤمنان و پراکندگی صفوف آنها شود، جایز نیست.
• کسی که در نماز جمعه شرکت نکرده، می تواند نماز ظهر را اول وقت بخواند و واجب نیست صبر کند تا نماز جمعه تمام شود.
• اقامة نماز جماعت ظهر، هم زمان با اقامه نماز جمعه در مکان دیگری نزدیک محل نماز جمعه فی نفسه اشکال ندارد ولی با توجه به اینکه ممکن است انجام این کار باعث تفرقه صفوف مؤمنین یا بی اعتنایی به نماز جمعه و یا اهانت به امام جمعه حساب شود، سزاوار است چنین جماعتی برگزار نشود، بلکه در صورتی که مستلزم مفسده و حرامی باشد، واجب است از اقامه آن اجتناب گردد.