نماز مسافر(قسمت دهم)

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید آیت الله العظمی خامنه ای ، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود. 

حکم نوافل در سفر

1. در سفری که نماز واجب قصر است، خواندن نافله‌های ظهر و عصر جایز نیست (حتی به قصد رجاء).
2. نافله عشا (وتیره) را می‌توان در سفر به قصد رجاء و امید ثواب انجام داد.

آیت الله سیستانی: نوافل ظهر و عصر در سفر ساقط می‌شود، همان‌گونه که نافله عشاء نیز ساقط است، امّا انجام آن (وتیره) به قصد رجاء مطلوبیّت اشکالی ندارد.

آیت الله مکارم شیرازی: نمازهای نافلهٔ روزانه در سفر ساقط است و نافلهٔ عشاء نیز ساقط می‌شود، ولی به‌جا آوردن آن به قصد رجاء مانعی ندارد.

3. نافله‌های یومیّه که از مسافر ساقط است، برای کسی که قصد اقامت ده‌روزه دارد، دوباره مشروع و مستحب می‌شود؛ همچنین روزه مستحبی برای او مستحب است.
4. در اماکن تخییر اگر نماز واجب را کامل بخواند، می‌تواند نافله‌ها را نیز انجام دهد.
5. نافله‌های شب، صبح و مغرب در سفر ساقط نمی‌شوند و همچنان مستحب هستند.
6. سایر نمازهای مستحبی (مانند نماز جعفر طیّار، نماز امام زمان (عج) و نمازهای مناسبتی مثل روز جمعه) نیز در سفر مشروع و باقی هستند.

حکم خواندن نماز کامل به‌جای قصر (با علم و جهل)

1. اگر مسافر بداند وظیفه‌اش قصر است و با این حال نماز را تمام بخواند، نماز باطل است و باید آن را (در وقت یا بعد از آن) به‌صورت قصر اعاده یا قضا کند.
2. اگر حکم قصر را نمی‌دانسته (جاهل قاصر)، پس از آگاهی، اعاده و قضا لازم نیست.
3. اگر از روی کوتاهی یاد نگرفته باشد (جاهل مقصّر)، گناه کرده و باید در وقت اعاده و در خارج از وقت قضا کند. 

حکم فراموشی حکم در سفر

1. اگر مسافر فراموش کند که باید نماز را قصر بخواند (یا فراموش کند در سفر است) و نماز را کامل بخواند:

اگر در وقت متوجه شود باید نماز را اعاده کند و اگر اعاده نکند قضا واجب می‌شود. و امّا اگر بعد از وقت متوجه شود: نماز او صحیح است و قضا ندارد. 

حکم اماکن تخییر (اختیار بین قصر و تمام)

1. در چهار مکان مقدس: مکّه، مدینه، مسجد کوفه و حائر حسینی (علیه‌السلام)، مسافر می‌تواند نمازهای چهار رکعتی را قصر یا تمام بخواند؛ هرچند خواندن تمام افضل است (و قصر احتیاط مستحب).
2. در مکّه و مدینه، این حکم شامل تمام شهر فعلی است (هرچند احتیاط مستحب آن است که به مسجدالحرام و مسجدالنبی اکتفا شود).
3. در کوفه، این حکم فقط به مسجد کوفه اختصاص دارد و در شهر کوفه بنابر احتیاط واجب حکم تخییر جاری نیست.

آیت الله سیستانی: این اختیار در سه شهر اول (مکّه، مدینه، کوفه) اختصاص به مسجدهای آن‌ها ندارد، بلکه در تمام این شهرها ثابت است؛ هرچند رعایت احتیاط (یعنی قصر خواندن) در آن‌ها شایسته‌تر است.

4. در حائر حسینی، این حکم محدود به زیر گنبد و محدوده نزدیک قبر است و شامل صحن و رواق‌ها نمی‌شود (بنابر احتیاط).

آیت الله سیستانی: اما در مورد حرم امام حسین (علیه‌السلام)، این اختیار مخصوص محدوده‌ای است که اطراف قبر شریف را تا فاصلهٔ بیست‌وپنج ذراع (حدود ۱۱.۵ متر) از هر طرف در بر می‌گیرد؛ بنابراین، بخشی از رواق‌ها داخل این محدوده قرار می‌گیرد و بخشی از مسجد پشت (صحن یا فضای عقبی) خارج از آن است.

آیت الله مکارم شیرازی: در چهار محل، مسافر مخیّراست نماز را تمام یا شکسته بخواند: مسجدالحرام، مسجد پیغمبراکرم (ص)، مسجد کوفه و حرم سید الشهداعلیه‌السلام،و افضل در این موارد نماز تمام است و فرقی میان مسجدالحرام در عصر پیامبر(ص) و ائمه هدیٰ علیهم السلام و اضافاتی که بعدا بر آن افزوده شده یا در آینده افزوده می‌شود نیست، وهمچنین در مورد مسجد پیغمبراکرم (ص)، مسجد کوفه و حرم حسینی  علیه السلام.

5. اگر نمازی در این اماکن فوت شود:

اگر در جای دیگر قضا شود: اقوی این است که باید قصر خوانده شود.

اگر در همان اماکن قضا شود: بنابر احتیاط واجب، باز هم قصر خوانده شود.