نماز مسافر (قسمت هشتم)

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید آیت الله العظمی خامنه ای ، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود.

اقامت ده روز در یک محل: دومین قواطع سفر

اصل حکم اقامت ده روزه

۱.  اگر مسافر قصد قطعی اقامت ده روزه در یک مکان داشته باشد، نماز او تمام است؛ اما اگر بدون قصد یا با تردید بماند، نماز قصر خواهد بود.

2. اگر قصد نکرده باشد ولی یقین یا اطمینان دارد که ده روز می‌ماند، باز هم نماز تمام است؛ اما صرف گمان کافی نیست.

آیت الله سیستانی: اگر بداند یا مطمئن باشد که ده روز می‌ماند، ولی قصد نکرده باشد،حکم مسافر را دارد(نمازش شکسته خواهد بود)

 آیت الله مکارم شیرازی: باید تصمیم و قصد واقعی بر ماندن ده روز داشته باشد

صرف  اطمینان یا علم بدون قصد کفایت نمی‌کندو نماز همچنان شکسته است.

3. اقامت نباید کمتر از ده روز باشد؛ حتی کمبود یک ساعت، باعث می‌شود حکم اقامت محقق نشود و نماز قصر باشد.
4. پس از تحقق اقامت، تا زمانی که از آن محل خارج نشده، نماز همچنان تمام است و نیاز به قصد جدید ندارد.
5. قصد اقامت وابسته به نماز نیست؛ بنابراین حتی افراد حائض یا نفساء نیز می‌توانند قصد اقامت کنند و اگر تمام یا بخشی از این ده روز را نماز نخوانند باز هم این ایام ، جزو همان «ده روز اقامت» محاسبه می‌شود.

شرایط تحقق اقامت ده روزه

1. ده روز باید پیوسته و بدون قصد سفر در میان آن باشد؛ اگر بین آن قصد سفری (مثلاً رفتن به مسافت شرعی) داشته باشد، اقامت محقق نمی‌شود.
2. اگر فرد از ابتدا قصد داشته باشد در این ده روز، خروج‌های کوتاه و عرفاً ناچیز (مسافتی کمتر از چهار فرسخ که عرفا با ده روز اقامت در یک جا منافات ندارد) داشته باشد، اشکالی ندارد و اقامت صحیح است.
3. معیار «ده روز» معنای عرفی روز (طلوع تا غروب) است بنابراین اگر فردی هنگام طلوع خورشید وارد مکانی شود و قصد کند تا غروب روز دهم آنجا بماند، نمازش تمام است و لازم نیست که شب اول و آخر نیز در آنجا باشد.
4. شب‌های بین ده روز نیز جزء اقامت محسوب می‌شوند و خروج شبانه به اندازه مسافت شرعی جایز نیست.
5. اگر بعد از ورود، مقداری از روز گذشته باشد، باید همان مقدار را در روز یازدهم جبران کند تا ده روز کامل شود.

شرایط مربوط به مکان اقامت

1. محل اقامت باید از نظر عرف یک مکان واحد محسوب شود؛ بنابر این صرف اتصال دو شهر یا روستا به یکدیگر در صورتی که عرفا یک مکان حساب نشود کافی نیست.
2. در شهرهای بزرگ، رفت‌وآمد بین محله‌ها اشکالی ندارد و همچنان یک مکان محسوب می‌شود.
3. اگر در یکی بودن مکان، شک شود، حکم به قصر بودن نماز داده می‌شود.

موارد تردید، اشتباه یا شرط در قصد اقامت

1. اگر اقامت ده روزه مشروط به امر نامعلوم (مثل آمدن شخصی) باشد، اقامت محقق نمی‌شود و نماز قصر است.
2. اگر احتمال مانع از تکمیل قصد وجود داشته باشد:

• اگر این احتمال ضعیف و غیرمهم باشد، اقامت صحیح است.
• اگر احتمال قابل توجه باشد، اقامت محقق نمی‌شود.

3. اگر کسی قصد ماندن تا زمان مشخصی (مثلاً آخر ماه) داشته باشد و در واقع ده روز یا بیشتر شود، نماز تمام است اگر خودش توجه نداشته باشد.

آیت الله سیستانی: اگر قصد را روی «زمان» قرار دهد (مثلاً آخر ماه)، نه روی “ده روز”، در این صورت قصد اقامت به‌طور صریح محقق نیست.حتی اگر بداند بیش از ده روز می‌شود. بنا براحتیاط واجب بین قصر و تمام جمع نماید (هم شکسته بخواند و هم تمام )

4. اگر به اشتباه تصور کند ده روز می‌ماند ولی در واقع کمتر از ده روز است، نماز قصر است و باید جبران کند. پس اگر در وقت متوجه شد باید نمازش را اعاده کند و اگر خارج وقت متوجه شد بنابر احتیاط واجب قضا کند. اما اگر نیتش این باشد که در صورت اشتباه، حتما روزهای بعد را هم می ماند تا ده روز کامل شود، نمازش تمام است.
5. اگر در بین نماز قصر، تصمیم به اقامت بگیرد، باید همان نماز را چهار رکعتی تمام کند.