خمس

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید شهید آیت الله العظمی خامنه ای، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود.

خمس هبه ، جایزه و عیدی

هبه، جایزه و هدیه خمس ندارد، هر چند احوط این است که اگر از مخارج سال زیاد بیاید، خمس آن پرداخت شود.

آیت الله سیستانی: سودها و درآمدهایی که از تجارت یا صنعت یا حیازت یا هر کسب دیگری به دست می‌آیند، و همچنین اموالی که شخص بدون کسب به دست می‌آورد مانند هدیه یا وصیّت و یا اموالی که به او بخشیده یا کمک می‌شود … اگر از مخارج سال زیاد بیاید، خمس دارد.

آیت الله مکارم‌شیرازی: بنا براحتیاط واجب، هدیه، هبه و مانند آن اگر تا پایان سال باقی بماند، خمس دارد.

خمس نفقه

سؤال 1) آیا نفقه ای که شخص از طرف یکی از اقوام، مثلاً پدر یا برادر دریافت می کند، هدیه محسوب می شود؟

جواب: تحقق عنوان هبه و هدیه تابع قصد نفقه دهنده است.

سؤال 2) در صورتی که نفقه دهنده خمس اموال خود را نپردازد، آیا بر نفقه گیرنده پرداخت خمس آنچه که از او می گیرد، واجب است؟

جواب: تا نفقه گیرنده یقین نداشته باشد که مالی که به او داده می شود، متعلق خمس است، پرداخت خمس آن واجب نیست.

خمس ارث و مهریه

• ارث و پول فروش آن ها خمس ندارد، هر چند قیمت آن ها افزایش یافته باشد، مگر اینکه نگهداری آن به قصد تجارت و زیاد شدن قیمت باشد.
• مهریه زن خمس ندارد و در عدم وجوب خمس مهریه، فرقی بین مهریه مدت دار و بدون مدت و بین پول نقد و کالا وجود ندارد.

خمس وام بانکی یا قرض

خمس آن مقدار از وام که اقساط آن، تا سرسال خمسی از منفعت کسب پرداخت شده خمس واجب است.

خمس بیمه

پولی که شرکت های بیمه برای جبران خسارت به فرد بیمه شده پرداخت می کنند، خمس ندارد.

آیت الله سیستانی: مبالغی که بعداً شرکت بیمه حسب مفاد قرارداد به شخص بیمه‌گذار می‌پردازد … حکم آن مانند یارانه است.

طبق احکام یارانه نزد ایشان، اگر این مبلغ تا پایان سال خمسی در مؤونه زندگی مصرف نشود و اضافه بماند، خمس دارد.

آیت الله مکارم‌شیرازی: مبلغی که شرکت بیمه، بابت خسارت وارده به محصولات کشاورزی پرداخت می‌کند، چنانچه در سررسید سال خمسی چیزی از آن باقی بماند، خمس دارد.

خمس پس انداز اموال

سؤال: آیا به اموالی که به تدریج برای خرید خانه یا سایر مایحتاج زندگی پس انداز می شود، خمس تعلق می گیرد؟

پاسخ: اگر خرید مایحتاج زندگی برحسب وضع مالی شخص، متوقف بر پس انداز درامد سال باشد، و بنا دارد پس اندازها را در آینده نزدیک مثلا دو سه ماه دیگر، صرف خرید مایحتاج زندگی نماید، خمس ندارد.

آیت الله سیستانی: آنچه از درآمد سال تا سر سال خمسی باقی بماند، اگرچه برای خرید منزل یا تهیه لوازم زندگی کنار گذاشته باشد، خمس دارد.

آیت الله مکارم‌شیرازی: هرگاه تهیه خانه مورد نیاز عرفاً بدون این پس‌انداز تدریجی ممکن نباشد، می‌توان با اجازه حاکم شرع یا طبق موارد مذکور در استفتائات عمل کرد.

خمس لوازم منزل

لوازمی که با استفاده از آنها عین آن باقی می ماند مثل فرش و غیر آن، خمس ندارد. ولی از نیازهای مصرفی روزمره مانند برنج و روغن و غیر آنها، آنچه اضافه بیاید و تا سر سال خمسی باقی بماند، خمس دارد.

دستگردان و مصالحه

سؤال: افرادی که خمس بر آنها واجب است ولی تاکنون آن را نپرداخته اند و در حال حاضر هم توانایی پرداخت آن را ندارند و یا بر آنها بسیار دشوار است، حکم آنان چیست؟

پاسخ: مجرد عدم توانایی یا دشواری پرداخت خمس موجب برائت ذمه و سقوط تکلیف نمی شود بلکه ادای آن تا حد امکان واجب است، چنین افرادی می توانند با دست گردان، مبالغ بدهی خود با ولی امر خمس یا وکیل او، آن را به تدریج بر حسب استطاعت خودشان از جهت مقدار و زمان بپردازند.

آیت الله مکارم‌شیرازی: در صورتی که پرداخت یکجای خمس موجب عسر و حرج باشد، می‌تواند با اجازه دفتر، آن را تقسیط نماید.