نماز مسافر (قسمت ششم)

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید آیت الله العظمی خامنه ای ، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود.

تعدّد وطن بالفعل

۱.  تعدّد وطن (داشتن بیش از یک وطن)

• داشتن دو یا سه وطن بالفعل اشکالی ندارد؛ به این معنا که فرد در هر یک از آن مکان‌ها خانه و زندگی داشته باشد و در طول سال چند ماه در هرکدام اقامت کند.
• اما داشتن بیش از سه وطن بالفعل محل اشکال است.
• اگر کسی قصد داشته باشد برای همیشه یا سالیان متمادی، چند ماه (مثلاً سه یا چهار ماه) در مکانی زندگی کند:
  • اگر امکانات زندگی مانند خانه را در آنجا فراهم کند، آن مکان از نظر عرف وطن دوم محسوب می‌شود.
  • امّا اگر فقط برای تفریح (مثل ییلاق) و بدون فراهم کردن شرایط زندگی برود، تحقق عنوان وطن در آنجا بعید است.

• برای تحقّق چند وطن، لازم نیست مدت اقامت در همه آن‌ها یکسان باشد؛
  مثلاً:

• • دو وطن: یکی ۵ ماه و دیگری ۷ ماه
  • سه وطن: یکی ۴ ماه، دیگری ۳ ماه و سومی چند ماه دیگر
    در همه این موارد، احکام وطن جاری می‌شود.

آیت الله سیستانی:  اگر بیشتر از دو محل را برای زندگی خود اختیار کرده باشد، همه آنها وطن او حساب می‌شود.

ملاک در تحقّق «وطن» صدق عرفی سکونت و زندگی است، نه تقسیم مساوی زمان.  برای «وطن موقت» باید اقامت قابل توجه و مستمر عرفی باشد، نه صرف حضور کم یا پراکنده.

آیت الله مکارم شیرازی:  ممکن است انسان دو یا حتی سه وطن داشته باشد، به شرط اینکه در هرکدام مدتی زندگی کند که عرفاً محل زندگی او باشد (مثلاً حدود ۴ ماه در سال).

تبعیّت در وطن

۲. تبعیّت در وطن (وطن تابعی)

• «تبعیّت در وطن» یک امر عرفی است؛ یعنی هر کس که تابع دیگری محسوب شود، وطن او نیز تابع همان شخص خواهد بود.
• مهم‌ترین نمونه:
  • فرزند که با پدر و مادر یا یکی از آنها زندگی می‌کند، وطن آنها، وطن او نیز محسوب می‌شود.
• این تبعیّت فقط مخصوص فرزند نیست؛ بلکه شامل هر تابعی می‌شود، مانند:
  • همسر (در صورت همراهی دائمی با شوهر)
  • خادم یا فردی که همیشه همراه شخصی زندگی می‌کند
• برای تحقق این نوع وطن:
  • قصد مستقل لازم نیست
  • همین که همراه متبوع زندگی کند کافی است، حتی اگر توجه نداشته باشد
  • البته به شرطی که قصد ترک وطن یا عدم سکونت نداشته باشد

تفاوت تبعیّت در وطن اصلی و وطن اتخاذی

۳. تفاوت تبعیّت در وطن اصلی و وطن تابعی + احکام فرزند

• تبعیّت در وطن، در مورد وطن اتّخاذی است نه وطن اصلی. بنابر این اگر به عنوان مثال فردی در ابتدای زندگی در مکانی رشد و نمو کرده و دوران کودکی و نوجوانی را در آنجا گذرانده، آنجا وطن اصلی او است، خواه وطن والدینش باشد یا نباشد.
• اگر فرزند در وطن والدین (چه وطن اصلی و چه اتخاذی):
  • به اندازه ای زندگی نکرده که وطن اصلی او شود (مثلاً بعد از تولد جدا شده و جای دیگری رشد کرده و بعد از ده سال نزد والدینش برگشته باشد)، در این صورت وطن والدین وطن اصلی او محسوب نمی شود، امّا بعد از برگشتن به تبع زندگی با آنها، وطن تابعی (اتخاذی) او محسوب می‌شود.
• درباره فرزند:
  • حتی اگر بالغ باشد (مثلاً دختر ۱۲ ساله یا پسر ۱۶ ساله) و از قصد وطن غافل باشد، اگر همراه والدین به محل سکونت آن‌ها برود، آنجا وطن او نیز محسوب می‌شود
  • امّا اگر قصد عدم سکونت داشته باشد، آن مکان برای او وطن نخواهد بود، حتی اگر تحت تکفّل والدین باشد
  • اگر فرزند به تبع والدین جایی را وطن قرار دهد و سپس از این قصد برگردد:
    • تا زمانی که از آن مکان خارج نشده، حکم وطن باقی است
    • و نماز او کامل خوانده می‌شود