نماز مسافر (قسمت پنجم)

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید آیت الله العظمی خامنه ای ، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود.

رسیدن به حدّ ترخّص

1. مسافری که از وطن خارج می شود و قصد پیمودن مسافت شرعی را دارد، از زمــانی نمازش قصر می شــود که به حدّ معینی برسد، همچنین هنگام بازگشــت هنگامی که به آن حدّ برســد باید نماز را تمام بخواند، که به این حدّ، «حدّ ترخّص» می گویند؛ گرچه احتیاط مســتحب آن اســت که در حدّ فاصل بین حدّ ترخّص و ورود به شهر، نماز را به صورت جمع بین قصر و تمام بخواند.
2. ملاک تشخیص حدّ ترخّص، آن است که از آخرین خانه ی شهر به اندازه ای دور شود که صدای اذان متعارف شهر را بدون بلند گو نشنود، خواه دیوارهای شهر را ببیند یا نه.

آیت ‌الله سیستانی: «حدّ ترخّص»، جایی است که اهل شهر – حتّی آنها که در توابع آن هستند – به جهت دور شدن مسافر، نتوانند او را ببیند و نشانۀ آن این است که او نتواند اهل شهر و توابع آن را ببیند.

3. ملاک برای حدّ ترخّص، شنیدن اذانی است که در مکان بلند متعارف همچون مأذنه های مساجد قدیمی و در آخر شهر گفته شود.
4. اگر مسافر به محلّی می رود که تصمیم دارد ده روز در آنجا بماند، تا قبل از رسیدن به حدّ ترخّص محل اقامت، نمازش قصر است و در حدّ فاصل بین حدّ ترخّص و محل اقامت، بنابر احتیاط واجب باید بین قصر و تمام جمع کند. 

مواردی که شک دارد به حدّ ترخّص رسیده یا نه

1. کسی کــه از وطن به قصد پیمودن مســافت شــرعی ســفر میکند،ّ اگر شک کند که به حدّ ترخّص رسیده است یا نه؛ باید بنا بگذارد که به حدّ ترخّص نرسیده و نماز را تمام بخواند و اگر این شک هنگام برگشتن از سفر باشد، باید نماز را قصر بخواند.

آیت‌ الله مکارم شیرازی:هرگاه شک کند به حدّ ترخّص رسیده  یا نه ، یا  نداند صدای را که می شنود صدای  اذان  است  یا صدای  دیگر ، باید نماز را تمام بخواند ،اما اگر بفهمد صدای  اذان است ولی کلمات  آن  قابل تشخیص نباشد، احتیاط جمع است .

2. کسی که از وطن به سفر می رود چنانچه قبل از رسیدن به حدّ ترخّص، به تصور اینکه به حدّ ترخّص رسیده است، نماز را قصر بخواند، سپس متوجه شود که اشتباه کرده ، باید دوباره نماز را به جا آورد. در برگشت به وطن نیز اگر چنین اتفاقی بیفتد و نماز را تمام بخواند حکم همین است.
3. کسی که از وطن به سفر می رود اگر پس از عبور از حدّ ترخّص، به تصور اینکه به حدّ ترخّص نرسیده است، نماز را تمام بخواند، سپس متوجه شود که چنین نبوده ، باید دوباره نماز را بخواند. در برگشت نیز اگر چنین اتفاقی بیفتد و نماز را قصر بخواند حکم همین است.

مواردی که سفر را قطع میکند

1. در صورت تحقق یکی از موارد زیر سفرپایان یافته و باید نماز را تمام بخواند:

• عبور از وطن؛
• قصد اقامت حداقل ده روز در یک مکان ، یا علم به آن؛
• ماندن سی روز در یک مکان، در حال تردید و بدون قصد اقامت ده روز.

عبور از وطن

1. کسی که قصد پیمودن مسافت شرعی را دارد ، اگر در بین راه وارد وطن شود، سفرش قطع می شود و باید نماز را در آنجا تمام بخواند و در ادامه سفر چنانچه مسافت باقیمانده تا مقصد، حداقل هشت فرسخ باشد، نمازش قصر است و اگر کمتر از مسافت شرعی باشد باید نماز را تمام بخواند.
2. صرف عبور از وطن (بدون مکث و توقف) برای قطع سفر، کافی است.
3. وطن از جهت عرف به مکانی گفته می شودکه انسان در آن سکونت و استقرار داشته و محل زندگی اش باشد؛ خواهد شهر باشد یا روستا و یا غیر آنها.
4. وطن دو گونه است: وطن اصلی و وطن اتّخاذی. (توضیح هر یک در شماره بعد خواهد آمد)