نماز قضا

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید آیت الله العظمی خامنه ای ، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود.

احکام کلّی وجوب قضای نماز

1. کسی که نماز واجب یومیّه را در وقت معيّن آن عمداً، از روی فراموشی، یا به دلیل جهل نخوانده باشد، و یا بعد از وقت متوجّه بطلان نماز خود شود، باید قضای آن را به‌جا آورد.
2. اگر نماز واجب غیر یومیّه، مانند نماز آیات، در وقت خود خوانده نشود، قضای آن واجب است.
3. قضای نماز زمانی واجب است که مکلّف یقین داشته باشد نماز را ترک کرده یا نماز او باطل بوده است؛ امّا در صورت شک یا گمان، قضای نماز واجب نیست.
4. اگر مکلّف در تمام وقت نماز بیهوش بوده باشد، قضای نماز بر او واجب نیست؛ مگر آنکه بیهوشی به اختیار خودش ایجاد شده باشد که در این صورت، بنا بر احتیاط واجب باید نماز را قضا کند.

آیت الله سیستانی: فردی که در تمام وقت نماز، خواب مانده یا به دلیل مستی نماز نخوانده باشد، واجب است قضای آن را انجام دهد.

5. غیرمسلمانی که مسلمان می‌شود، لازم نیست نمازهای قبل از اسلام آوردن را قضا کند؛ امّا مرتدّی که دوباره توبه کرده و به اسلام بازمی‌گردد، باید نمازهای دوران ارتداد را قضا نماید.
6. نمازهایی که زن در تمام وقت آن‌ها در حال حیض یا نفاس بوده، قضا ندارد.

مواردی که موجب وجوب قضا می‌شود

1. اگر کسی به سبب جهل به موضوع یا حکم شرعی، نماز را بدون طهارت از حدث بخواند ـ مانند کسی که نمی‌دانسته جنب شده و غسل نکرده، یا با وضو و غسل باطل نماز خوانده است ـ باید نمازهای خود را قضا کند. 

کیفیت و چگونگی خواندن نماز قضا

1. نماز قضا باید به همان صورتی خوانده شود که در زمان فوت، وظیفه مکلّف بوده است؛ بنابراین:

• اگر نماز چهار رکعتی در حالت حضر فوت شده، قضای آن نیز چهار رکعتی است؛ هرچند نماز گزار هنگام انجام آن، در سفر باشد.
• و اگر نماز در سفر فوت شده و وظیفه او قصر بوده، باید قضای آن را نیز شکسته بخواند؛ هرچند نمازگزار در هنگام انجام آن، در وطن باشد.

2. نماز قضا را می‌توان در هر زمان از شبانه‌روز خواند و لازم نیست قضای هر نماز در وقت مخصوص همان نماز انجام شود؛ مثلاً قضای نماز صبح لازم نیست در وقت صبح خوانده شود.
3. معیار در تعیین قصر یا تمام بودن نماز قضا، آخر وقت نماز است؛ بنابراین:

• اگر در آخر وقت، مسافر بوده، قضای نماز را باید شکسته بخواند؛ هرچند اول وقت در وطن بوده است.
• و اگر در آخر وقت مسافر نبوده، باید نماز را تمام بخواند؛ هرچند اول وقت در سفر بوده است.

4. رعایت ترتیب در نمازهای قضا واجب نیست؛ مگر، بین نماز ظهر و عصر یک روز، و بین نماز مغرب و عشای یک روز. 

احکام مربوط به تعداد و زمان قضای نماز

1. کسی که نماز قضا دارد، واجب نیست فوراً آن را بخواند؛ ولی نباید در انجام آن سهل‌انگاری و کوتاهی کند.

آیت الله سیستانی: ولی کسی که به دلیل پیش آمدی مطمئن نیست چنانچه نمازهای قضای خود را تأخیر بیندازد بتواند بعداً آنها را به‌جا آورد، مثل آنکه مریض است و می‌ترسد بمیرد، باید نمازهای قضایش را فوراً به‌جا آورد.

2. کسی که تعداد نمازهای قضای خود را نمی‌داند، می‌تواند به مقداری که یقین دارد از او فوت شده، اکتفا کند.

رابطه نماز قضا با نماز ادا و مستحبّات

1. کسی که نماز قضا بر عهده دارد، می‌تواند نماز ادا را بخواند؛ ولی احتیاط واجب آن است که اگر فقط یک نماز قضا دارد، ابتدا همان نماز قضا را بخواند، به‌ویژه اگر مربوط به همان روز باشد.

آیت الله سیستانی: اگر از روزهاى گذشته نمازهاى قضا دارد و یک نماز یا بیشتر هم از همان روز از او قضا شده، چنانچه براى قضاى تمام آنها وقت ندارد یا نمى‏خواهد همه را در آن روز بخواند، مستحب است نماز قضاى آن روز را پیش از نماز ادا بخواند.

2. کسی که نماز قضا دارد، می‌تواند نماز نافله و سایر نمازهای مستحبی را نیز به‌جا آورد.
3. قضای نافله‌های یومیّه مستحب است.