شکیّات نماز – قسمت چهارم

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید آیت الله العظمی خامنه ای ، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند و در موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره و به نام وی آورده می شود.

احکام شکّ کثیر الشکّ

1. کسی که معمولاً در یک نماز سه بار شکّ می کند، یا معمولاً در سه نماز پشت سر هم، حداقل یک بار شکّ می کند، اگر زیاد شکّ کردن او به خاطر حادثه ای که موجب ترس یا غضب یا پریشانی حواس است، نباشد کثیرالشکّ است و نباید به شکّ خود اعتنا کند.

آیت الله سیستانی: کثیر الشکّ کسی است که زیاد شکّ می‏کند، یعنی وقتی حالِ او را با حالِ کسانی که در وجود یا عدم وجود عوامل حواس پرتی همانند او هستند، مقایسه می کنیم، آن فرد بیشتر از معمول شکّ می کند. شایان ذکر است کثیر الشکّ اختصاص ندارد به کسی که زیاد شکّ کردن عادت او باشد، بلکه کافی است که در معرض عادت به کثرت شکّ باشد.

آیت الله مکارم شیرازی: كثيرالشکّ كسى است كه بگويند زياد شکّ مى كند و اگر كسى در يك نماز سه مرتبه شکّ كند يا در سه نماز پشت سرهم شكّ كند كثيرالشکّ است.

2. کثیر الشکّ، اگر در به جا آوردن کاری شکّ کند، در صورتی که انجام آن کار نماز را باطل نمی کند، باید بنا بگذارد که آن را به جا آورده است؛ مانند اینکه شکّ کند که سجده کرده است یا نه، باید بنا بگذارد که سجده کرده است و چنانچه انجام آن کار نماز را باطل می کند، باید بنا بگذارد که آن را انجام نداده است؛ مانند اینکه شکّ کند که یک رکوع کرده یا بیشتر، چون زیاد شدن رکوع، نماز را باطل می کند، باید بنا بگذارد که یک رکوع کرده است.

3. کسی که فقط در یک جزء نماز زیاد شکّ می کند، در همان مورد حکم کثیر الشکّ را دارد و چنانچه در جزءهای دیگر نماز شکّ کند، باید مطابق وظیفه افراد معمولی عمل کند؛ مانند کسی که در انجام سجده زیاد شکّ می کند، اگر در به جا آوردن رکوع شکّ کند، باید به دستور آن شکّ عمل کند، یعنی اگر ایستاده است، رکوع را به جا آورد و اگر به سجده رفته است، اعتنا نکند.

4. کسی که در نماز مخصوصی؛ مانند نمازهای جهریّه۱ زیاد شکّ می کند، اگر در نماز دیگری مانند نماز اخفاتی۲ شکّ کند، باید به دستور شکّ رفتار کند.

۱ – نمازهای جَهر؛ یعنی نمازهایی که در آن‌ها سورهٔ حمد (فاتحه) و سورهٔ دوم با صدای بلند خوانده می‌شود.
۲ – نمازهای اِخفات؛ یعنی نمازهایی که در آن‌ها سورهٔ حمد (فاتحه) و سورهٔ دوم به‌آهستگی/با صدای پایین (مانند زمزمه) خوانده می‌شود.)

5. کسی که هنگام خواندن نماز در مکان خاصی زیاد شکّ می کند، اگر در مکان دیگری نماز بخواند و شکّ کند، باید به دستور شکّ عمل کند.

6. اگر انسان نداند کثیرالشکّ شده یا نه، حکم کثیر الشکّ را ندارد و باید به دستور شکّ عمل کند و کثیرالشکّ تا وقتی یقین نکند که به حال معمولی مردم برگشته، نباید به شکّ خود اعتنا کند.

شکّ در نماز های مستحبی

1. اگر در شماره رکعت های نماز مستحبی شکّ کند، مخیّر است که بنا را بر طرف کمتر بگذارد یا بیشتر؛ مگر آنکه طرف بیشتر موجب بطلان نماز شود که در این صورت بنا را بر طرف کمتر می گذارد؛ مانند اینکه در نافلة صبح شکّ کند که دو رکعت خوانده یا سه رکعت، باید بنا بگذارد که دو رکعت خوانده است و اگر شکّ کند یک رکعت خوانده یا دو رکعت، به هر طرف شکّ عمل کند، نمازش صحیح است.

2. اگر در یکی از اجزای نماز مستحبی شکّ کند، خواه رکن باشد یا غیر رکن، چنانچه از محل آن نگذشته باشد، باید آن را به جا آورد و اگر محل آن گذشته باشد، به شکّ خود اعتنا نکند.

3. زیاد شدن رکن، نماز مستحبی را باطل نمی کند ولی کم شدن آن بنابر احتیاط واجب نماز را باطل می کند، پس اگر یکی از اجزای نافله را فراموش کند و وقتی یادش بیاید که به رکن بعد از آن مشغول شده، باید ابتدا آن جزء را انجام دهد و دوباره آن رکن را به جا آورد؛ مانند اینکه اگر در بین رکوع یادش بیاید که سوره را نخوانده، باید برگردد و سوره را بخواند و دوباره به رکوع برود.