روزه – قسمت ۲

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید آیت الله العظمی خامنه ای ، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره و به نام وی آورده می شود. 

احکام مربوط به «زمان و تحقّق نیّت روزه»

1. از آنجا که شروع روزه از اول فجر است، نیّت آن هم باید از آن لحظه به تأخیر نیفتد وبهتر است پیش از فرا رسیدن طلوع فجر، نیّت روزه کند.

آیت الله سیستانی: آخرین وقت نیّت روزه ماه رمضان برای شخص ملتفت، هنگام اذان صبح است به این معنی که ـ بنا بر احتیاط واجب ـ باید هنگام صبح امساک او همراه با قصد روزه باشد هرچند در ضمیر ناخود آگاه.

2. انسان می تواند در هر شب از ماه رمضان برای روزۀ فردا، نیّت کند ولی بهتر است که شب اول ماه، روزۀ همه ماه را نیّت کند و هر شب نیز نیّت خود را تجدید کند.
3. در ماه رمضان نمی توان غیر از روزه رمضان را نیّت کرد، مگر در مورد مسافر که نمی تواند روزه رمضان را بگیرد ولی نذر کرده است در سفر روزه مستحبی بگیرد که در این صورت روزه نذر او در ماه رمضان صحیح است.
4. اگر کسی در شب ماه رمضان، عمداً تا طلوع فجر، نیّت روزه نکند، هر چند در اثنای روز نیّت کند، روزه اش صحیح نیست. البته باید تا مغرب آن روز از همه چیزهای باطل کننده روزه اجتناب کند و بعد از ماه رمضان، قضای آن روز را به جا آورد.
5. کسی که در ماه رمضان از روی فراموشی یا بی اطلاعی، نیّت روزه نکند ودر بین روز متوجه شود، چنانچه کاری که روزه را باطل می کند انجام داده باشد، نمی تواند نیّت روزه کند؛ چه قبل از ظهر متوجه شود یا بعد از ظهر. امّا اگر کاری که روزه را باطل می کند، انجام نداده باشد در صورتی که بعداز ظهر متوجه شود، نیّت روزۀ او صحیح نیست ودر هر دو صورت تا مغرب باید از کارهای باطل کننده روزه خودداری کند، واگر پیش از ظهر متوجه شود، بنابر احتیاط واجب باید نیّت روزه کند و بعداً نیز روزه آن روز را قضا کند.

آیت الله سیستانی: اگر نداند یا فراموش کند که ماه رمضان است و پیش از ظهر ملتفت شود، چنانچه کاری که روزه را باطل می‏کند انجام داده باشد، روزه او باطل می‏باشد. ولی باید تا مغرب کاری که روزه را باطل می‏کند انجام ندهد، و بعد از ماه رمضان هم آن روزه را قضا نماید. واگر بعد از ظهر ملتفت شود که ماه رمضان است و کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده باشد ـ بنا بر احتیاط واجب ـ نیّت روزه کند رجاءً و بعد از ماه رمضان هم آن را قضا کند. و امّا اگر پیش از ظهر ملتفت شود و کاری که روزه را باطل می‏کند انجام نداده باشد باید نیّت روزه کند و روزه‌اش صحیح است.

آیت الله مکارم شیرازی: کسی که در ماه رمضان از روی فراموشی یا بی اطلاعی، نیّت روزه نکند و روزه نگیرد و بعداز ظهر ملتفت شود ویا قبل از ظهر، در حالیکه افطار کرده باشد،باید به احترام ماه رمضان تامغرب کارهای که روزه را باطل میکند، ترک نماید و بعداز ماه رمضان روزه آن روز را قضا کند.

احکام «مبطلات روزه»

مبطلات قطعی (بدون قید احتیاط)

1. خوردن وآشامیدن
2. آمیزش جنسی
3. استمنا (خروج منی به اختیار)
4. باقی ماندن بر جنابت، حیض یا نفاس تا اذان صبح
5. اماله با مایعات
6. قی کردن

مبطلات بنابر احتیاط واجب

1. دروغ بستن به خدا، پیامبر و ائمه علیهم السلام
2. رساندن غبار غلیظ به حلق
3. فرو بردن تمام سر در آب.

آیت الله سیستانی: هشت چیز روزه را باطل می‏کند:و فرو بردن تمام سر در آب، بنابر مشهور، روزه را باطل می کند .ولی بعید نیست که این کار روزه را باطل نکند، اگرچه کراهت شدید دارد و رعايت  احتیاط در صورت امکان  بهتراست .

آیت الله مکارم شیرازی: کارهای که روزه را باطل مى کند بنابر احتیاط نه چیز است: …

حکم خوردن و آشامیدن (عمدی یا سهوی)

1. اگر روزه دار عمداً وآگاهانه چیزی بخورد یا بیاشامد، روزه او باطل می شود، خواه از خوراکی ها و آشامیدنی های معمول باشد یا غیرخوراکی؛ مانند کاغذ، پارچه و امثال آن، و خواه زیاد باشد یا کم، مانند قطره های کوچک آب یا خرده کوچکی از نان.
2. اگر روزه دار سهواً چیزی بخورد یا بیاشامد، روزه اش باطل نمی شود؛ خواه روزه واجب باشد یا مستحب.

موارد مرتبط با دهان و فروبردن مواد تا حلق

1. اگر هنگام خوردن غذا متوجه شود صبح شده، باید لقمه را از دهان بیرون بیاورد و اگر عمداً آن را فرو ببرد، روزه اش باطل است.

آیت الله سیستانی وآیت الله مکارم شیرازی: وکفّاره هم بر او واجب می‌شود.

2. اگر روزه دار غذایی را که لای دندان مانده است عمداً فرو ببرد، روزه اش باطل می شود، امّا اگر نداند غذا لای دندانها است و یا فرو بردن آن عمدی و با توجه نباشد، روزه باطل نمی شود.
3. فرو بردن اخلاط سر و سینه روزه را باطل نمی کند؛ امّا اگر داخل فضای دهان شود، بنابر احتیاط مستحب فرو ندهد.

آیت الله سیستانی: فرو بردن اخلاط سر و سینه، تا به فضای دهان نرسیده اشکال ندارد، بلکه اگر داخل فضای دهان شود و آن را فرو ببرد، هم روزه‌‌اش باطل نمی‌شود؛ هرچند احتیاط مستحب است که آن را فرو نبرد.

4. خون آمدن از دهان، روزه را باطل نمی کند؛ ولی واجب است از رسیدن آن به حلق جلوگیری شود.

دارو، تزریقات و مواد جایگزین تغذیه

آمپول و سِرُم

احتیاط واجب آن است که روزه دار از استعمال آمپول های تقویتی وآمپول هایی که به رگ تزریق می شود و همچنین انواع سِرُم ها خودداری کند ولی تزریق آمپول غیر تقویتی درعضله؛ مانند آنتی بیوتیک یا مسکن یا آمپول بی حسی و نیز دارویی که روی زخم ها و جراحت ها گذاشته می شود، اشکال ندارد.

آیت الله سیستانی: آمپول و سِرُم روزه را باطل نمی‌کند، هرچند آمپول تقویتی یا سِرُم قندی ‌نمکی باشد، و بهتر آن است که از استعمال آمپولی که بجای دواء و غذا به کار می برد، خودداری کند۔

دخانیات، مواد مخدر و انواع قرص ها

1. احتیاط واجب آن است که روزه دار از دود انواع دخانیات و مواد مخدری که از راه بینی یا زیر زبان جذب می شود خودداری کند.
2. خوردن قرص و مانند آن در صورتی که برای درمان بیماری ضرورت داشته باشد، اشکال ندارد ولی روزه باطل می شود و باید قضای آن را بگیرد.

ضعف و عذر جسمی

انسان نمی تواند به خاطر ضعف، روزه را افطار کند؛ ولی اگر ضعف او به اندازه ای باشد که معمولاً نمی توان آن را تحمّل کرد، می تواند روزه را افطار کند و سپس قضای آن را بگیرد.

آیت الله سیستانی: ضعف به تنهایی مجوز روزه خواری در ماه رمضان نیست هرچند شدید باشد، مگر این که موجب مشقت (سختی زیاد که معمولاً قابل تحمل نیست) باشد که در این صورت، خوردن یا آشامیدن ـ بنا بر احتیاط واجب ـ فقط به مقدار ضرورت جایز است وبقیه روز را امساک نماید همچنین باید بعد از ماه مبارک رمضان، آن روز را قضا نماید ولی کفاره بر او واجب نیست.