ایمان، دانش و آمادگی اخلاقی: درس‌هایی از روزهای شعبان

مقدمه

هفته پیشِ رو، مجموعه‌ای از لحظات مهمِ تکلیف عبادی، رهبری اخلاقی، ایثار و دستاوردهای علمی را در خود جای داده است. تأمل در این مناسبت‌ها به رهبران وجوامع مسلمان کمک می‌کند تا دل‌ها، اندیشه‌ها و رفتارها را برای زندگی‌ای مؤمنانه‌تر، اخلاقی‌تر و آگاهانه‌تر آماده سازند.

۲ شعبان: آغاز وجوب روزه (سال ۲ هجری قمری)

در دومین سال پس از هجرت، وجوب روزه ماه مبارک رمضان تشریع شد و نقطه عطفی مهم در نظام تربیت معنوی جامعه اسلامی پدید آمد.

در اسلام، روزه تنها یک عمل آیینی و عبادی نیست، بلکه ابزاری برای تقویت خودکنترلی، خداآگاهی و مهار اخلاقی است؛ چنان‌که قرآن کریم به روشنی بیان می‌کند:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، روزه بر شما مقرر شد، همان‌گونه که بر کسانی پیش از شما مقرر شده بود، تا پرهیزگار شوید.» (سوره بقره، آیه ۱۸۳)

پیام امروز: روزه را ابزاری برای ارتقای اخلاقی بدانید، نه صرفاً محدودیت جسمی.

۳ شعبان: میلاد پربرکت امام حسین علیه‌السلام (سال ۴ هجری قمری)

امام حسین بن علی علیه‌السلام در مدینه و در دامان پیامبر اکرم (ص) پرورش یافت و مظهر شجاعت اخلاقی، مهربانی و پایبندی به عدالت بود. زندگی او نماد مقاومت در برابر ظلم و وفاداری بی‌چون‌وچرا به حقیقت است و یادآور می‌شود که ایمان باید زیسته شود، حتی اگر هزینه‌بر باشد.

پیام امروز: در راه حق و عدالت بایستید، حتی اگر نیازمند فداکاری باشد.

۳ شعبان: درگذشت ام‌کلثوم، دختر پیامبر اکرم (ص) (سال ۷ یا ۹ هجری قمری)

ام‌کلثوم، دختر پیامبر اسلام (ص)، زندگی‌ای همراه با کرامت، صبر و نزدیکی به خاندان نبوّت داشت. زندگی او بازتاب ‌دهنده قدرت آرام و کمتر دیده‌شده زنانی است که با استقامت و ایمان، از جامعه نوپای اسلامی حمایت کردند.

پیام امروز: صبر، حیا و نقش اعضای خانواده تان در ارتقای مفاهیم دینی و اخلاقی در جامعه را ارج نهید.

۳ شعبان: ورود امام حسین علیه‌السلام به مکّه مکرمه (سال ۶۰ هجری قمری)

امام حسین علیه‌السلام پس از نپذیرفتن بیعت با حاکمی ستمگر، برای یافتن مسیری برای احیای دین جدّش وارد مکّه شد. این اقدام آغاز سفری آگاهانه و اخلاقی بود که به قیام کربلا انجامید و تقدّم اصول بر مصلحت‌های سیاسی را نشان داد.

پیام امروز: هنگام مواجهه با ظلم، روشنی و پایداری اخلاقی را بر آسایش ترجیح دهید.

۴ شعبان: ولادت حضرت ابوالفضل العباس علیه‌السلام (سال ۲۶ هجری قمری)

حضرت عباس علیه‌السلام در مدینه متولد شد و در کربلا به نماد وفاداری، شجاعت و خدمت خالصانه بدل گشت. شخصیت او جلوه‌ای از تعهد به حق، حمایت از مظلوم و وفاداری استوار به رهبری الهی است.

پیام امروز: با وفاداری و ازخودگذشتگی، در خدمت عدالت و ایمان باشید.

۵ شعبان: ولادت امام زین‌العابدین علیه‌السلام (سال ۳۸ هجری قمری)

امام زین‌العابدین علیه‌السلام، بازمانده کربلا، به سبب معنویّت عمیق، دعا و تربیت اخلاقی شناخته شد. میراث او، تاب‌آوری پس از رنج و قدرت عبادت و اخلاق در بازسازی فرد و جامعه را نشان می‌دهد.

پیام امروز: زخم‌های فردی و اجتماعی را با معنویت، دعا و اخلاق التیام ببخشید.

۵ شعبان: درگذشت زکریای رازی (سال ۳۱۳ هجری قمری)

زکریای رازی پزشک و اندیشمند برجسته مسلمان بود که نقش مهمی در شکل‌گیری پزشکی و اندیشه علمی در جهان ایفا کرد. زندگی او نشان‌دهنده تشویق اسلام به عقلانیت، پژوهش و خدمت به انسان‌ها از مسیر دانش است.

پیام امروز: علم و دانش را به‌عنوان خدمتی به خدا و بشریت ارج بگذارید.

۱ بهمن: زادروز فردوسی

فردوسی، شاعر بزرگ ایرانی، با شاهنامه هویت فرهنگی و روایت‌های اخلاقی را حفظ کرد. آثار او یادآور اهمیت زبان، فرهنگ و داستان‌گویی در انتقال ارزش‌ها میان نسل‌هاست.

پیام امروز: در کنار پایبندی به ارزش‌های اخلاقی، از هویّت فرهنگی خود پاسداری کنید.

۲۴ ژانویه: روز جهانی آموزش

این مناسبت جهانی بر آموزش به‌عنوان حقّی بنیادین و کلیدی برای توسعه پایدار و صلح تأکید دارد. اسلام، یادگیری، اندیشه‌ورزی و جست‌وجوی دانش را عبادت می‌داند و این مسیر را با نخستین فرمان وحی آغاز می‌کند:

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ

«بخوان به نام پروردگارت که آفرید.» (سوره علق، آیه ۱)

پیام امروز: در آموزش سرمایه‌گذاری کنید؛ آموزشی که هم عقل را پرورش دهد و هم اخلاق و دینداری را.

جمع‌بندی پایانی

این مناسبت‌ها در کنار یکدیگر یادآور آن‌اند که ایمان، اخلاق، دانش و شجاعت به‌هم پیوسته‌اند. با تأملی آگاهانه در آن‌ها، رهبران مسلمان امروز می‌توانند جوامع را به‌سوی شیوه‌ای آگاهانه‌تر، مهربان‌تر و اصولی‌تر از زندگی هدایت کنند، انشاالله.