نماز مسافر (قسمت هفتم)

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید آیت الله العظمی خامنه ای ، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود.

مفهوم و تحقّق إعراض از وطن

1. اعراض از وطن، یک امر عرفی است؛ یعنی در نگاه مردم، زمانی تحقق پیدا می‌کند که شخص از وطن خود خارج شود و تصمیم داشته باشد دیگر برای زندگی به آنجا بازنگردد.
2. برای اینکه اعراض محقّق شود، «قصد و نیّت» لازم است. بنابراین:

• اگر کسی بدون قصد اعراض، چند سال (مثلاً ۴ یا ۵ سال) از وطن خود دور باشد، همچنان آنجا وطن او محسوب می‌شود.
• اما اگر این دوری بسیار طولانی شود (مثلاً ۴۰ یا ۵۰ سال) و در این مدت حتی به فکر بازگشت هم نیفتد، در این صورت بعید نیست که ترکِ طولانی مدت در حکم اعراض باشد و نمازش در انجا بدون قصد اقامت ده روز، قصر باشد.

3. اگر کسی صریحاً قصد اعراض نداشته باشد، اما یقین یا اطمینان داشته باشد که هرگز برای زندگی به وطن خود بازنمی‌گردد، بعید نیست که این علم و اطمینان هم در حکم اعراض باشد، بنابراین در آنجا نمازش قصر است.

آیت الله سیستانی: ملاک در «إعراض و روی گرداندن از وطن»، آن است که فرد اطمینان داشته باشد در آینده برای زندگی و سکونت به آن مکان بر نمی‌‌گردد.
بنابراین، فردی که از وطنش به جهتی مانند مأموریّت شغلی، ازدواج و تحصیل خارج می‌‌شود و شهر دیگری را به عنوان وطن انتخاب می‌‌نماید، چنانچه احتمال قابل توجّه بدهد که در آینده برای سکونت و زندگی به وطن سابقش بر می‌‌گردد، در این صورت، اعراض محقّق نشده است و هر وقت به آن مکان می‌‌رود، نمازش کامل است.
البته در مورد مکانی که انسان برای مدت محدود – مانند دو یا سه سال – برای کار یا تحصیل و مانند آن وطن موقت خویش قرار داده، برای اعراض از آن کافی است از آنجا خارج شده و قصد داشته باشد برای مدت طولانی آنجا را محل سکونت خویش قرار ندهد، طوری که اگر دوباره به آنجا برای سکونت بر گردد، از نظر عرف یک توطّن جدید به حساب ­آید، نه استمرار توطّن سابق.

کسی که از وطنش به شهر دیگری رفته و آنجا را وطن خود قرار داده است و قصد دارد هر سال فقط یک ماه یا دو ماه به وطن سابقش برای سکونت برگردد، در این صورت اعراض محقّق شده و نمازش در وطن سابق شکسته است؛ امّا اگر قصد دارد به صورت مستمرهر سال سه ماه یا بیشتر به وطن سابقش برای سکونت برگردد، اعراض محقّق نیست و نمازش در وطن سابق تمام است.

کسی که از وطن اصلیش به شهر دیگری رفته و آنجا را وطن خود قرار داده است و قصد دارد در آیندۀ هرچند دور مثلاً ­20 یا 30 سال دیگر یا اواخر عمر مجدّداً به وطن اصلیش برگردد و در آنجا تا آخر عمر زندگی نماید، در این صورت اعراض محقّق نشده و نمازش در وطن اصلی تمام است.

 آیت الله مکارم شیرازی: هرگاه شخصى قصد بازگشت به وطن سابق را براى سكونت مستمر داشته باشد، ولى عملا مدت طولانى گذشته (مثلاً پنج سال) و هنوز بازنگشته، اعراض عملى حاصل شده ونماز و روزه‌اش در آنجا شكسته است. مگر اينكه سالى سه چهار ماه، هرچند به صورت پراكنده در آنجا سكونت داشته باشد.

آثار فقهی إعراض از وطن

1. کسی که از وطن خود (چه اصلی و چه اتخاذی) اعراض کرده است:

• اگر به آنجا بازگردد، نمازش قصر است (حتی اگر در آنجا ملک داشته باشد).
• عبور از آن مکان نیز موجب قطع سفر نمی‌شود،
• تنها در صورتی نماز کامل می‌شود که قصد اقامت ده روز در آنجا داشته باشد.

موارد خاص و تطبیقات عملی

1. زنی که به تبع شوهر در شهری غیر از وطن اصلی خود زندگی می‌کند و از وطن اصلی خود إعراض نکرده است:

• اگر هنوز احتمال بازگشت به وطن خود را می‌دهد (مثلا در صورت طلاق یا فوت همسر)، وطن او باقی است و نمازش تمام است.
• اما اگر تصمیم گرفته یا اطمینان دارد که هیچ‌گاه بازنمی‌گردد، این به معنای تحقق اعراض است و آنجا دیگر وطن او محسوب نمی‌شود.

آیت الله مکارم شیرازی: هرگاه زن قصد تبعيت از شوهر را در محل سكونت داشته باشد و زوج قصد رفتن به وطن زوجه براى سكونت مستمر نداشته باشد، نماز زوجه در وطن سابقش شكسته است؛ مگر اينكه پس از ازدواج هر سال سه يا چهارماه در آنجا سكونت داشته باشد.