درسِ بخشش از امام صادق (ع(

خورشید به‌تازگی بر فراز مدینه طلوع کرده بود که مردی فقیر با تردید در برابر دری ایستاد.

لباس‌هایش کهنه بود، چهره‌اش سنگینیِ نیاز را در خود داشت، و دلش از شرمندگی لبریز بود. پیش از این از درهای بسیاری رانده شده بود. این آخرین تلاشش بود.

در زد. از درون، صدایی آرام پاسخ داد. در گشوده شد، و در برابرش امام جعفر صادق (ع) ایستاده بود. نه شکوهی ظاهری، نه نگهبانی، نه فاصله‌ای. فقط انسانی که حضورش خودِ آرامش بود.

مرد فقیر نگاهش را به زیر انداخت. با صدایی آهسته گفت: «نیازمندم». امام (ع) با مهربانی به او نگریست، نه با ترّحم. بی‌درنگ به داخل رفت و با کیسه‌ای کوچک بازگشت. آن را در دستان مرد گذاشت. مرد وزنش را حس کرد. چشمانش از تعجب گشاد شد. گفت: «این خیلی زیاد است». امام (ع) لبخند زد. فرمود: «آنچه برای رضای خدا داده شود، هرگز زیاد نیست».

مرد، مبهوت و سرشار از احساس، آنجا را ترک کرد. امّا در حالی که دور می‌شد، چیزی در دلش به حرکت درآمد. با خود اندیشید: این مرد که بود؟ هیچ‌کس تا به حال با چنین عزّت و بخشندگیِ خاموشی با او رفتار نکرده بود.

روزها گذشت و سختی دوباره بازگشت. بار دیگر، مرد خود را در برابر همان در یافت. دوباره در زد. دوباره امام (ع) پاسخ داد. و باز هم با همان بزرگواری، همان گرمی، و همان بی‌قضاوتی بخشید.

این ماجرا بیش از یک‌بار تکرار شد. سرانجام، مرد که دیگر نمی‌توانست کنجکاوی‌اش را پنهان کند، گفت: به من بگویید شما که هستید. هیچ انسان عادی این‌گونه نمی‌بخشد.

امام (ع) اندکی نگاهش را فرو انداخت، گویی از ستایش پرهیز می‌کرد. فرمود: «بنده‌ای از بندگان خدا هستم».

امّا دیگران در مدینه می‌دانستند. نامش را با احترام زمزمه می‌کردند. از دانش، حکمت، و پیوندش با پیامبر (ص) سخن می‌گفتند. می‌دانستند که این فقط بخشندگی نیست؛ این خُلقی است که با هدایت الهی شکل گرفته است.

آنچه امام (ع) را شگفت‌انگیز می‌کرد، تنها مقدار بخششش نبود، بلکه شیوه‌ی بخشیدن او بود. او فقرایان را رسوا نمی‌کرد. آنان را کوچک نمی‌شمرد. چنان می‌بخشید که گویی گیرنده، به او لطفی کرده است.

در جهانی که بخشیدن گاه پرهیاهو و آمیخته با غرور است، امام صادق (ع) راهی دیگر آموخت: دستی خاموش، دلی صادق، و لحظه‌ای میان تو و خدا. و شاید این همان درسی است که هنوز زنده است: بخشندگیِ واقعی نه به آن چیزی سنجیده می‌شود که از دست تو خارج می‌شود، بلکه به رحمتی است که در دلِ دیگری باقی می‌ماند.