روزه

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید آیت الله العظمی خامنه ای ، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند و در موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره و به نام وی آورده می شود. 

شرایط وجوب روزه (چه کسانی روزه بر آن‌ها واجب است؟)

1. روزه زمانی واجب می‌شود که فرد دارای این شرایط باشد:

• بلوغ
• عقل
• قدرت
• بیهوش نبودن
• مسافر نبودن
• حائض و نفساء نبودن
• ضرر نداشتن روزه

• حرجی (مشقّت شدید) نبودن روزه

2. اگر کودک پیش از اذان صبح بالغ شود، روزه بر او واجب است امّا اگر بعد از اذان بالغ شود، روزه آن روز بر او واجب نیست.

آیت الله سیستانی: ولی اگر قصد روزه مستحبی کرده باشد احتیاط مستحب این است که آن را تمام کند.

آیت الله مکارم شیرازی: واگر بعد از اذان بالغ شود، و کاری که روزه را باطل مى کند، انجام نداده باشد احتیاط واجب آن است که روزه بگیرد و بعدهم قضاکند.

3. دخترانی که تازه به سن بلوغ می رسند روزه بر آن ها واجب می شود و ترک آن به صرف دشواری، ضعف جسمانی و مانند آن جایز نیست، مگر اینکه ضرر یا مشقّت شدید داشته باشد.

موانع صحّت روزه (چه مواردی باعث بطلان یا عدم صحّت روزه می‌شود؟)

1. روزه زن حائض یا نفساء صحیح نیست؛ حتی اگر لحظاتی پیش از مغرب حائض شود یا زایمان کند و همچنین است اگر اندکی بعد از طلوع فجر پاک گردد.
2. اگر یقین یا خوف عقلایی از ضرر وجود داشته باشد، روزه واجب نیست و گاه حرام است؛ و اگر با وجود ضرر بگیرد، صحیح نیست مگر آنکه به قصد قربت گرفته باشد و بعداً معلوم شود که ضرر نداشته است.
3. اگر گمان کند ضرر ندارد ولی بعداً معلوم شود ضرر داشته، روزه باطل است و باید قضای آن را به جا آورد.
4. تشخیص ضرر با خود مکّلف است؛ نظر پزشک در صورتی معتبر است که موجب اطمینان یا خوف عقلایی شود.

احکام تغییر وضعیت در اثنای روز

1. اگر بیمار در وسط روز خوب شود، واجب نیست همان روز را روزه بگیرد.
2. اگر پیش از ظهر خوب شود و مبطلی انجام نداده باشد، احتیاط مستحب است نیّت کند و روزه بگیرد ولی پس از ماه رمضان باید آن را قضا کند.

آیت الله سیستانی: اگر در وسط روز ماه رمضان پیش از ظهر مریض خوب شود و تا آن وقت کاری که روزه را باطل می‏کند انجام نداده باشد ـ بنا بر احتیاط واجب ـ باید نیّت روزه کند و آن روز را روزه بگیرد. و چنانچه بعد از ظهر خوب شود، روزه آن روز بر او واجب نیست، و باید آن را قضا کند.

آیت الله مکارم شیرازی: اگر در وسط روز ماه رمضان پیش از ظهر مریض خوب شود و تا آن وقت کاری که روزه را باطل می‏کند انجام نداده باشد، باید نیّت روزه کند و آن روز را روزه بگیرد و احتیاطاً قضا هم نماید. و چنانچه بعد از ظهر خوب شود، روزه آن روز بر او واجب نیست، و فقط قضای آن را بجا آورد. 

شرایط صحّت روزه مستحبی در صورت وجود روزه واجب

تزاحم بین روزه واجب (به‌ویژه قضا) و روزه مستحبی

1. برای صحّت روزه مستحبی، نباید روزه قضای رمضان و همچنین بنابر احتیاط واجب روزه دیگری بر عهده فرد باشد.

آیت الله سیستانی: کسی که روزه قضای ماه رمضان و روزه واجب دیگری بر عهده دارد نمی تواند روزهٔ مستحبی بگیرید.

2. اگر بداند روزه قضا دارد و نمی داند با وجود آن، روزه مستحبی صحیح نیست، اگر به نیّت مستحبی روزه بگیرد، روزه اش باطل است و بجای روزه قضاء هم حساب نمی شود.
3. اگر نداند روزه قضا دارد و به نیّت «آنچه وظیفه است» (اعم از روزه قضا و مستحبی) روزه بگیرد، در صورت وجود قضا، به حساب قضا محسوب می‌شود. 

فراموشی روزه قضا

1. کسی که روزه قضای ماه رمضان بر او واجب است، چنانچه آن را فراموش کند و روزه مستحبی بگیرد:

• اگر پیش از ظهر یادش بیاید، می‌تواند نیّت قضا کند.
• اگر بعد از ظهر یادش بیاید، دیگر نیّت قضا هم از او صحیح نیست.

آیت الله سیستانی: واگر بعد از ظهر یادش بیاید، روزه او بنا بر احتیاط باطل است.

آیت الله مکارم شیرازی: واگر بعد از ظهر یادش بیاید، روزه او باطل است. 

واجبات روزه

آنچه باید در روزه مراعات شود دو چیز است:

• نیّت
• پرهیز از مبطلات

نیّت

1. روزه مانند همه عبادت های دیگر باید با نّیت همراه باشد، یعنی خودداری از انجام مبطلات روزه بخاطر اطاعت از دستور خداوند. البته صرف تصمیم و چنین عزمی کافی است و لازم نیست آن را بر زبان آورد.
2. روزی که معلوم نیست آخر شعبان است یا اول ماه رمضان (که به آن یوم الشّک گفته می شود) روزه اش واجب نیست و اگر کسی بخواهد در آن روز روزه بگیرد، نمی تواند نیّت روزه رمضان کند، بلکه می تواند روزه مستحبی آخر شعبان یا روزه قضا و مانند آن را قصد کند و اگر بعداً معلوم شود که رمضان بوده، به عنوان روزه رمضان حساب می شود و قضای آن روز لازم نیست و اگر در بین روز بفهمد که ماه رمضان است، باید از همان لحظه، نیّت روزه رمضان کند.

آیت الله سیستانی: ولی اگر نیّت کند که اگر ماه رمضان است روزه رمضان، و اگر ماه رمضان نیست، روزه قضا یا مانند آن باشد، روزه‌اش صحیح می‌باشد، ولی بهتر آن است که نیّت روزه قضا و مانند آن بنماید، و چنانچه بعد معلوم شود ماه رمضان بوده، از ماه رمضان حساب می‌شود. و اگر قصد مطلق روزه را کند و بعد معلوم شود ماه رمضان بوده نیز کافی است.