نماز جماعت – بخش سوم

مطابق با فتوای مراجع عظام تقلید شهید آیت الله العظمی خامنه ای، آیت الله العظمی سیستانی و آیت الله العظمی مکارم شیرازی دام عزّهم العالی

فتاوایی که بدون نظر مخالف یا رفرنس خاصی ذکر می شوند، فتاوای مشترک بین سه مرجع بزرگوار می باشند ودر موردی که فتوای مرجعی با فتوای دو مرجع دیگر متفاوت باشد در پاورقی همان شماره وبه نام وی آورده می شود. 

تبعیت مأموم از امام در اقوال نماز

الف ) تکبیرة الاحرام

1. مأموم نباید تکبیرةالاحرام را پیش از امام جماعت بگوید، بلکه بنا بر احتیاط واجب باید صبر کند تا تکبیر امام به پایان برسد.

آیت الله سیستانی: بلکه احتیاط مستحب آن است که تا تکبیر امام تمام نشده تکبیر نگوید.

2. پس از آغاز تکبیر امام، اگر افراد صف جلو آماده گفتن تکبیر باشند و فاصله زمانی زیادی تا تکبیر آنان وجود نداشته باشد، کسانی که در صف‌های بعد قرار دارند می‌توانند تکبیر بگویند.

ب) قرائت حمد و سوره

1. مأموم باید همه اذکار نماز را خود بخواند، به استثنای حمد و سوره که در رکعت‌های اوّل و دوم بر عهده امام است؛ امّا اگر در رکعت سوم یا چهارم به جماعت ملحق شود، باید حمد و سوره را خودش بخواند.
2. در نماز صبح و نیز رکعت‌های اول و دوم نماز مغرب و عشا:

• اگر مأموم صدای قرائت امام را می‌شنود، هرچند کلمات را تشخیص ندهد، نباید حمد و سوره بخواند.
• اگر بخشی از کلمات را می‌شنود نیز بنا بر احتیاط واجب نباید قرائت کند.
• اگر صدای امام را نمی‌شنود، مستحب است حمد و سوره را آهسته بخواند و اگر سهواً بلند بخواند اشکالی ندارد.

آیت الله مکارم شیرازی: اگر مأموم صداى قرائت امام را در نمازهاى صبح و مغرب و عشاء بشنود بايد حمد و سوره را ترك كند و اگر صداى امام را نشنود جايز است حمد و سوره را بخواند، ولى بايد آهسته بخواند.

3. در رکعت‌های اول و دوم نماز ظهر و عصر، بنا بر احتیاط واجب مأموم نباید حمد و سوره بخواند و مستحب است به جای آن ذکر بگوید.

ج) جلو یا عقب افتادن در اذکار

1. اگر مأموم غیر از تکبیرة الاحرام، سایر اذکار نماز را زودتر یا دیرتر از امام بگوید، نماز صحیح است؛ هرچند احتیاط مستحب آن است که در مواردی که زمان گفتن ذکر امام را می‌داند، پیش از امام ذکر را نگوید.

تبعیت مأموم در أفعال نماز 

اصل کلی

1. مأموم باید اعمال نماز را همزمان با امام یا اندکی پس از او انجام دهد. اگر عمداً از امام جلو بیفتد یا آن‌قدر عقب بماند که دیگر متابعت از امام صدق نکند، نمازش به صورت فرادا ادامه پیدا می‌کند.

احکام رکوع

1. اگر مأموم سهواً پیش از امام به رکوع برود:

• باید از رکوع برخیزد و همراه امام دوباره به رکوع رود. در این صورت نماز جماعت صحیح است.
• اگر برنگردد، نماز به صورت فرادا صحیح خواهد بود.

2. اگر مأموم سهواً پیش از امام از رکوع سر بردارد:

• چنانچه امام هنوز در رکوع باشد، باید به رکوع بازگردد و این افزایش رکوع موجب بطلان نماز نمی‌شود.
• اما اگر به رکوع برود ولی پیش از رسیدن او به حد رکوع، امام سر بردارد، نماز باطل است.

احکام سجده

1. اگر مأموم سهواً پیش از امام به سجده رود، باید سر از سجده بردارد و همراه امام سجده کند و جماعت او صحیح است.
2. اگر سهواً پیش از امام سر از سجده بردارد و ببیند که امام در سجده است دوباره به سجده برگردد ولی به سجده امام نرسد، نمازش صحیح است. اما اگر این اتفاق در هر دو سجده یک رکعت رخ دهد، نمازش باطل می‌شود.
3. اگر مأموم سهواً پیش از امام از رکوع یا سجده برخیزد و به دلیل فراموشی یا گمان اینکه به امام نمی‌رسد، بازنگردد، نماز او صحیح است.

آیت الله سیستانی :اگر سهواً پیش از امام سر از رکوع بردارد چنانچه امام در رکوع باشد، باید ـ بنا بر احتیاط ـ به رکوع برگردد و با امام سر بردارد، و در این صورت زیاد شدن رکوع که رکن است نماز را باطل نمی‌کند، و اگر عمداً برنگردد جماعتش ـ بنا بر احتیاط ـ باطل می‌شود، ولی نمازش صحیح است، ولی اگر به رکوع برگردد و پیش از آنکه به رکوع امام برسد، امام سر بردارد، نمازش ـ بنا بر احتیاط ـ باطل است.

احکام اشتباه در اقتدا و تعیین امام جماعت

1. اگر مأموم در تشخیص امام جماعت اشتباه کند؛ مثلاً تصور کند به «علی» اقتدا کرده، ولی بعداً معلوم شود امام «احمد» بوده است:

• اگر احمد شرایط امامت، از جمله عدالت، را داشته باشد و اقتدای مأموم مقید به شخص خاصی نبوده باشد، نماز جماعت صحیح است.
• اما اگر نیّت او اقتدا به شخص معینی بوده باشد، جماعت باطل است.
• در این صورت، اگر کاری که موجب بطلان نماز شود مثلا رکنی اضافه نکرده باشد، نماز او به صورت فرادا صحیح خواهد بود.

وظیفه مأموم در خطاهای سهوی امام جماعت

قنوت و تشهّد نابجا

1. اگر امام جماعت در رکعتی که قنوت ندارد، سهواً قنوت بخواند، مأموم نباید قنوت بخواند. ولی نباید پیش از امام به رکوع برود، بلکه باید صبر کند تا قنوت امام پایان یابد و سپس نماز را همراه او ادامه دهد.
2. اگر امام جماعت در رکعتی که تشهّد ندارد، سهواً تشهّد بخواند، مأموم نباید تشهّد بخواند ولی نمی تواند پیش از امام برخیزد بلکه باید منتظر بماند تا تشهّد امام پایان یابد و سپس نماز را همراه او ادامه دهد.